زمانی در کره زمین، هیچ گیاه، جانور یا انسانی در آن وجود نداشت و تنها ساکنان سیاره زمین، موجودات تکسلولی سادهای بودند که میلیاردها سال در تنهایی مطلق به سر میبردند. در آن دوران دور، تصادفی رخ داد که علم زیستشناسی آن را «بزرگترین قمار تاریخ» مینامد؛ لحظهای که یک سلولِ بیهسته، سلول دیگری را نه برای شکار، بلکه برای یک همکاری ابدی در آغوش کشید. این پیوند که به پیدایش سلولهای پیچیده یا همان یوکاریوتها (Eukaryotes) منجر شد، همواره با یک بنبست علمی بزرگ روبرو بود: تضاد میان محیطهای بدون اکسیژن و نیاز مبرم به انرژی.
دانشمندان سالها بر سر این موضوع بحث میکردند که چگونه دو موجود با سبک زندگی کاملاً متفاوت توانستند در یک محیط مشترک با هم ادغام شوند. اکنون، با تکیه بر دادههای عظیم ژنتیکی و بررسی دقیق آرکیاهای آسگارد (Asgard archaea)، این گره کور گشوده شده است. این کشف نه تنها روایت ما از پیدایش حیات پیچیده و تکامل یوکاریوتها را دگرگون میکند، بلکه نشان میدهد که اجداد باستانی ما بسیار سازگارتر و هوشمندتر از تصورات پیشین بودهاند.
در ادامه این مطلب، در مورد تاریخ زندگی صحبت ر میکنیم تا بفهمیم چگونه اکسیژن، که زمانی یک چالش مرگبار تلقی میشد، به سوخت اصلی موتور محرک تکامل تبدیل گشت.
۱-شکاف عظیم میان سلولهای ساده و پیچیده
برای آنکه عمق این کشف را درک کنیم، باید ابتدا به تفاوت بنیادین میان دو سوی اصلی حیات بنگریم. در یک سو پروکاریوتها (Prokaryotes) قرار دارند که شامل باکتریها و آرکیاها میشوند؛ موجوداتی ساده که دیانای (DNA) آنها در سلول شناور است و فاقد اندامکهای اختصاصی هستند. در سوی دیگر، یوکاریوتها قرار دارند که تمام حیات دیدنی زمین، از قارچهای کوچک تا والهای عظیمالجثه را شامل میشوند.
ویژگی بارز یوکاریوتها، داشتن هسته و میتوکندری (Mitochondria) است. نظریه غالب این است که پیدایش حیات پیچیده و تکامل یوکاریوتها نتیجه یک رویداد همزیستی درونی (Endosymbiosis) بوده ؛ فرآیندی که در آن یک آرکیای آسگارد، باکتری کوچکی را بلعید. این باکتری نه تنها هضم نشد، بلکه به مرور زمان به نیروگاه تولید انرژی سلول تبدیل گشت. با این حال، همیشه این پرسش مطرح بود که چرا این پیوند در محیطهای فاقد اکسیژن که زیستگاه اصلی آرکیاهاست، رخ داده است در حالی که باکتری بلعیدهشده به شدت به اکسیژن وابسته بود.
“
آیا میدانستید؟
ژنوم انسان هنوز هم حاوی بقایای ژنتیکی همان آرکیاهای باستانی است که میلیاردها سال پیش با باکتریها متحد شدند؛ به عبارتی، بخشی از وجود ما هنوز یک آرکیای آسگارد است.
این تضاد محیطی به مدت یک دهه به عنوان «پارادوکس اکسیژن» شناخته میشد. آرکیاهای آسگارد نخستین بار در اعماق سرد و تاریک اقیانوس، در مکانی معروف به قلعه لوکی (Loki’s Castle) کشف شدند؛ جایی که اکسیژن تقریباً وجود ندارد. از سوی دیگر، آلفاپروتئوباکتریها (Alphaproteobacteria) که نیاکان میتوکندری محسوب میشوند، برای بقا به اکسیژن نیاز مبرم داشتند. این عدم تطابق جغرافیایی و زیستی، شکوتردیدهای زیادی را در مورد چگونگی پیدایش حیات پیچیده و تکامل یوکاریوتها ایجاد کرده بود. منتقدان میپرسیدند چگونه ممکن است دو موجود که یکی از اکسیژن فراری است و دیگری به آن عشق میورزد، در یک نقطه با هم برخورد کنند؟ پاسخ به این سوال نیاز به جستجوی گستردهتری در پهنه ژنتیکی زمین داشت تا ثابت شود که آرکیاها محدود به محیطهای بیهوازی نیستند.
۲-کشف قلمروهای نوین آرکیا در آبهای کمعمق
تحقیقات نوین تیمی از پژوهشگران دانشگاه تگزاس، پرده از حقیقتی پنهان برداشت. آنها با بررسی ترابایتها داده ژنتیکی از محیطهای مختلف، دریافتند که آرکیاهای آسگارد تنها محدود به اعماق اقیانوس نیستند. این موجودات در رسوبات آبهای کمعمق ساحلی نیز به وفور یافت میشوند؛ یعنی دقیقاً همان جایی که اکسیژن به میزان کافی وجود دارد. این تغییر مکان از اعماق بیاکسیژن به سواحل سرشار از اکسیژن، یکی از کلیدیترین قطعات گمشده پازل پیدایش حیات پیچیده و تکامل یوکاریوتها را پیدا کرد. در این زیستگاههای ساحلی، آرکیاها و باکتریهای هوازی در کنار یکدیگر زندگی میکردند و بستر برای آن برخورد سرنوشتساز فراهم بود.
پژوهشگران با استفاده از تکنیکهای پیشرفته توالییابی، متوجه شدند که بسیاری از این آرکیاهای ساحلی دارای مسیرهای متابولیکی هستند که به آنها اجازه میدهد در حضور اکسیژن زنده بمانند. این یافته به این معناست که نیای مشترک ما یک موجود ضعیف و محدود به محیطهای خاص نبوده، بلکه توانایی بالایی در سازگاری با تغییرات شیمیایی زمین داشته است. این سازگاری ژنتیکی نشان میدهد که پیدایش حیات پیچیده و تکامل یوکاریوتها نه یک حادثه عجیب در اعماق تاریک، بلکه یک فرآیند منطقی در محیطهای پویا و غنی از اکسیژن بوده است. با کشف این زیستگاههای مشترک، فرضیه همزیستی درونی از یک حدس علمی به یک واقعیت بیولوژیکی قابل اثبات تبدیل شد.
۳-هوش مصنوعی و بازسازی پروتئینهای باستانی
یکی از درخشانترین جنبههای این تحقیق، استفاده از ابزار هوش مصنوعی آلفافولد (AlphaFold) برای درک عملکرد ژنهای باستانی بود. ژنتیک به تنهایی نمیتواند به ما بگوید یک موجود چگونه زندگی میکرده است؛ اما پروتئینها، ابزارهای واقعی زندگی هستند. دانشمندان با تغذیه دادههای ژنتیکی آرکیاهای آسگارد به این هوش مصنوعی، موفق شدند ساختار پروتئینهایی را پیشبینی کنند که میلیاردها سال پیش در این سلولها فعالیت میکردند. نتایج شگفتآور بود: این آرکیاها پروتئینهایی تولید میکردند که شباهت غیرقابلانکاری به زنجیره انتقال الکترون (Electron transport chain) در سلولهای انسانی داشت. این زنجیره، مسئول اصلی تنفس سلولی و استفاده از اکسیژن برای تولید انرژی است.
این کشف فنی ثابت کرد که ظرفیت تنفس اکسیژن حتی پیش از آنکه باکتری توسط آرکیا بلعیده شود، در کدهای ژنتیکی آرکیاها وجود داشته است. این موضوع به شدت بر فرضیههای مربوط به پیدایش حیات پیچیده و تکامل یوکاریوتها تأثیر میگذارد؛ زیرا نشان میدهد که آرکیا پیش از اتحاد با باکتری، آمادگی بیوشیمیایی برای زندگی در دنیای پر از اکسیژن را داشته است. در واقع، بلعیدن باکتری تنها یک ارتقای سختافزاری برای سیستمی بود که پیشزمینه نرمافزاری آن در آرکیا وجود داشت. این همسویی میان هوش مصنوعی و زیستشناسی مولکولی، دریچهای رو به گذشته باز کرده است که تا پیش از این کاملاً تاریک و مبهم بود.
۴-بازتعریف مفهوم همزیستی در تاریخ زمین
همزیستی درونی دیگر تنها یک واژه کتابی نیست، بلکه داستانی از بقا و سازگاری است. پیش از این تصور میشد که آرکیا از ترس اکسیژن، باکتری را بلعیده تا اکسیژن محیط را برایش تصفیه کند. اما دادههای جدید نشان میدهند که این اتحاد احتمالاً یک همکاری استراتژیک برای بهرهوری بیشتر از انرژی بوده است. در فرآیند پیدایش حیات پیچیده و تکامل یوکاریوتها، آرکیا به عنوان میزبان، محیطی امن را فراهم کرد و باکتری در مقابل، بازدهی انرژی سلول را به طرز چشمگیری افزایش داد. این جهش در تولید انرژی همان چیزی بود که اجازه داد سلولها بزرگتر شوند، دیانای پیچیدهتری داشته باشند و در نهایت موجودات پرسلولی را شکل دهند.
بدون این جهش انرژیزا، حیات روی زمین احتمالاً در سطح همان لایههای میکروبی ساده باقی میماند. اهمیت این پژوهش در این است که نشان میدهد حیات برای رسیدن به پیچیدگی، همواره راهی برای آشتی دادن تضادها پیدا میکند. پیدایش حیات پیچیده و تکامل یوکاریوتها گواهی بر این مدعاست که حتی اکسیژن، که در ابتدا برای بسیاری از موجودات اولیه سمی بود، با یک خلاقیت بیولوژیکی به موتور پیشران تکامل تبدیل شد. این نگاه جدید به تاریخچه سلولی، به ما یادآوری میکند که پیچیدگی ما انسانها مدیون یک همکاری میکروسکوپی در سواحل باستانی زمین است.
۵- میراث هایمدالآرکیا؛ نزدیکترین خویشاوندان میکروبی ما
در میان خانواده بزرگ آسگارد، گروهی به نام هایمدالآرکیا (Heimdallarchaea) به عنوان ستارههای این پژوهش درخشیدند. این میکروارگانیسمها که نام خود را از اساطیر اسکاندیناوی وام گرفتهاند، تفاوتهای ساختاری فاحشی با سایر آرکیاها دارند. دادههای ژنتیکی نشان میدهد که این گروه خاص، بیشترین شباهت پروتئینی را به یوکاریوتهای امروزی دارد. در واقع، تحلیلهای بیوانفورماتیک ثابت کردهاند که هایمدالآرکیاها دارای مجموعهای از ژنها هستند که پیشتر تصور میشد منحصراً در سلولهای پیچیده (Complex cells) وجود دارند. این ژنها مسئول سازماندهی اسکلت سلولی و جابهجایی مواد در داخل سلول هستند، که نشان میدهد زیربنای پیدایش حیات پیچیده و تکامل یوکاریوتها بسیار پیش از ادغام کامل با باکتریها ریخته شده بود.
نکته حیرتانگیز اینجاست که هایمدالآرکیاها برخلاف پسرعموهای خود که در اعماق دریای سیاه یا چشمههای آبگرم زندگی میکنند، در محیطهایی با نوسانات اکسیژن بالا یافت شدهاند. این ویژگی به آنها اجازه داده است تا طی میلیونها سال، مکانیسمهای دفاعی و مصرفی اکسیژن را تکامل دهند. پژوهشگران بر این باورند که این گروه از آرکیاها احتمالاً همان «حلقه مفقوده» تکامل هستند که توانستهاند پل ارتباطی میان دنیای ساده پروکاریوتی و دنیای پیچیده یوکاریوتی باشند. کشف این قرابت ژنتیکی، نه تنها مسیر پیدایش حیات پیچیده و تکامل یوکاریوتها را روشنتر میکند، بلکه به ما نشان میدهد که تبار انسان به موجوداتی میرسد که در مدیریت بحرانهای محیطی استاد بودهاند.
۶- پارادوکس میتوکندری؛ از مهاجم تا نیروگاه
فرآیند تبدیل شدن یک باکتری آزاد به یک اندامک درونسلولی، یکی از دراماتیکترین بخشهای تاریخ زیستشناسی است. تصور کنید باکترییی که روزگاری به تنهایی در اقیانوسها شنا میکرد، ناگهان خود را درون یک سلول بزرگتر میبیند. در ابتدا، این رابطه احتمالاً نوعی انگلوارگی یا حتی تلاش برای هضم بوده است. اما در مسیر پیدایش حیات پیچیده و تکامل یوکاریوتها، این تقابل به یک همبستگی استراتژیک تبدیل شد. باکتری با آزادسازی الکترونها و تولید مولکولهای انرژیزای ایتیپی (ATP)، سلول میزبان را به یک ابرقدرت بیولوژیکی تبدیل کرد. در مقابل، آرکیای میزبان با فراهم کردن مواد مغذی و حفاظت فیزیکی، بقای باکتری را در محیطی پایدار تضمین نمود.
“
شاید نشنیده باشید:
میتوکندریهای درون بدن شما هنوز هم دیانای (DNA) کاملاً مجزای خود را دارند که از نظر ساختاری شباهت خیرهکنندهای به باکتریهای آزاد ساکن در اقیانوسها دارد.
این رابطه که همزیستی درونی (Endosymbiosis) نامیده میشود، منجر به از دست رفتن بسیاری از ژنهای غیرضروری باکتری شد. باکتری که حالا دیگر نیازی به دفاع از خود یا جستجوی غذا نداشت، بخش بزرگی از کدهای ژنتیکی خود را به هسته سلول میزبان منتقل کرد. این انتقال ژنتیکی، نقطه عطفی در پیدایش حیات پیچیده و تکامل یوکاریوتها بود، زیرا باعث شد کنترل تولید انرژی به دست هسته مرکزی سلول بیفتد. این همگرایی ژنتیکی و عملکردی به قدری کامل بود که امروزه میتوکندری بدون سلول و سلول بدون میتوکندری قادر به ادامه حیات نیستند. این وابستگی متقابل، یکی از زیباترین مثالهای همکاری در طبیعت است که منجر به خلق موجودات هوشمند شد.
۷- تکنولوژی متاژنومیکس و افقهای نو در زیستشناسی
کشف راز آرکیاهای آسگارد بدون پیشرفت در علم متاژنومیکس (Metagenomics) غیرممکن بود. در گذشته، دانشمندان مجبور بودند میکروبها را در آزمایشگاه کشت دهند تا بتوانند آنها را مطالعه کنند؛ اما ۹۹ درصد میکروبهای زمین در محیطهای آزمایشگاهی رشد نمیکنند. تکنولوژی جدید به پژوهشگران اجازه میدهد تا مستقیماً از گلولای بستر دریا یا آبهای ساحلی، قطعات دیانای را استخراج کرده و مانند یک پازل عظیم آنها را کنار هم بچینند. این روش در مطالعه پیدایش حیات پیچیده و تکامل یوکاریوتها انقلابی به پا کرد، زیرا توانست موجوداتی را شناسایی کند که برای میلیاردها سال از چشم علم پنهان مانده بودند.
استخراج ۱۵ ترابایت داده از اعماق زمین و تحلیل آن با ابررایانهها، تصویری از درخت حیات ارائه داده است که بسیار پرشاخوبرگتر از تصورات ماست. این حجم از دادهها نشان داد که تنوع متابولیکی در دنیای میکروبها بسیار فراتر از آن چیزی است که در کتابهای درسی کلاسیک تدریس میشود. در مسیر بررسی پیدایش حیات پیچیده و تکامل یوکاریوتها، دانشمندان دریافتند که بسیاری از ابزارهای بیوشیمیایی که ما آنها را یوکاریوتی مینامیم، در واقع نسخههای تکاملیافتهای از ابزارهای باستانی آرکیاها هستند. این نگاهِ کلنگر به ژنتیک محیطی، نه تنها گذشته ما را روشن میکند، بلکه به ما کمک میکند تا پتانسیلهای ناشناخته حیات در سیارات دیگر را نیز بهتر درک کنیم.
۸- چرا حل این معما برای آینده بشر حیاتی است؟
ممکن است بپرسید که دانستن جزئیات یک رویداد در دو میلیارد سال پیش، چه سودی برای انسان امروزی دارد؟ پاسخ در درک عمیقتر از بیماریها و توانمندیهای سلولی نهفته است. بسیاری از بیماریهای نادر و مزمن انسان ریشه در اختلالات میتوکندریایی دارند. با درک دقیق پیدایش حیات پیچیده و تکامل یوکاریوتها و چگونگی تعامل اولیه آرکیا با باکتری، پزشکان و پژوهشگران میتوانند راهکارهای جدیدی برای درمان بیماریهای متابولیک پیدا کنند. در واقع، شناخت منشأ این پیوند، به ما میآموزد که چگونه ماشینآلات سلولی خود را در سطح بنیادین تعمیر یا بهینه کنیم.
علاوه بر این، این کشف به حوزه اخترزیستشناسی (Astrobiology) نیز قدرت میبخشد. اگر بدانیم که حیات پیچیده میتواند در محیطهای متنوعتری (مثل آبهای کمعمق با نوسانات اکسیژن) شکل بگیرد، شانس پیدا کردن موجودات مشابه در کرات دیگر افزایش مییابد. پیدایش حیات پیچیده و تکامل یوکاریوتها به ما ثابت کرد که حیات برای جهش به سمت پیچیدگی، لزوماً به شرایط ایدهآل و ایزوله نیاز ندارد. این روحیه سازگاری و همکاری که در بنمایه سلولهای ما نهفته است، پیامی امیدبخش برای علم مدرن دارد: اینکه پیچیدگی نه از دل تضاد، بلکه از دل اتحادهای غیرمنتظره بیرون میآید.
۹- تکامل همگرا؛ وقتی طبیعت مسیرهای موازی را برمیگزیند
یکی از مفاهیم کلیدی که در جریان پژوهشهای نوین روی آرکیاهای آسگارد برجسته شد، مفهوم تکامل همگرا (Convergent Evolution) در سطح مولکولی است. پیش از این تصور میشد که یوکاریوتها بسیاری از ویژگیهای خود را پس از ادغام با باکتری به دست آوردهاند. اما بررسی ژنوم هایمدالآرکیاها نشان داد که این موجودات حتی قبل از تشکیل اولین سلول پیچیده، دارای سیستمهای پیامرسانی و انتقال پروتئینی بودند که شباهت عجیبی به سیستمهای ما دارد. این موضوع ثابت میکند که پیدایش حیات پیچیده و تکامل یوکاریوتها نه یک جهش ناگهانی و تصادفی، بلکه نتیجه انباشت تدریجی قابلیتهایی بوده است که طبیعت بارها آنها را آزمایش کرده بود.
در واقع، محیطهای ساحلی پرچالش که با جزر و مد و تغییرات مداوم سطح اکسیژن همراه بودند، به عنوان یک شتابدهنده تکاملی عمل کردند. آرکیاها مجبور بودند برای بقا در چنین شرایطی، ساختارهای سلولی خود را تقویت کنند. این آمادگی قبلی باعث شد که وقتی اولین آلفاپروتئوباکتری وارد سلول آرکیا شد، میزبان نه تنها او را از بین نبرد، بلکه بستری آماده برای بهرهبرداری از تواناییهای انرژیزای آن داشت. در مسیر پیدایش حیات پیچیده و تکامل یوکاریوتها، این آمادگی بیولوژیکی نقشی حیاتی ایفا کرد و نشان داد که پیچیدگی، پاداش موجوداتی است که پیش از وقوع فرصت، خود را برای آن آماده کردهاند.
منبع
سوالات متداول (Smart FAQ)
۱. چرا کشف آرکیاهای آسگارد در محیطهای ساحلی تا این حد اهمیت دارد؟
این کشف پارادوکس قدیمی اکسیژن را حل میکند، زیرا ثابت میکند که نیاکان ما در جایی زندگی میکردند که باکتریهای مصرفکننده اکسیژن نیز حضور داشتند. پیش از این تصور میشد این دو موجود هرگز نمیتوانستند در یک زیستگاه مشترک با هم ملاقات کنند. این یافته نشاندهنده دسترسی مستقیم آرکیاها به اکسیژن در محیطهای کمعمق باستانی است.
۲. نقش ابزار هوش مصنوعی آلفافولد در این مطالعه چه بود؟
آلفافولد به دانشمندان کمک کرد تا از روی توالیهای ژنتیکی استخراج شده، ساختار سه بعدی پروتئینهای میکروبهای باستانی را بازسازی کنند. این کار ثابت کرد که آرکیاها حتی قبل از بلعیدن باکتری، دارای ماشینآلات پروتئینی برای متابولیسم اکسیژن بودهاند. این ابزار شکاف میان دادههای خام دیانای و عملکرد واقعی سلول را پر کرد.
۳. آیا میتوکندریها هنوز هم میتوانند به صورت مستقل خارج از سلول زندگی کنند؟
خیر، میتوکندریها طی میلیاردها سال اکثر ژنهای ضروری برای زندگی مستقل را از دست داده و آنها را به هسته سلول میزبان منتقل کردهاند. این وابستگی متقابل به قدری شدید است که آنها اکنون تنها به عنوان بخشی ادغام شده از سیستم یوکاریوتی شناخته میشوند. با این حال، هنوز دیانای اختصاصی و ساختار غشایی باکتریایی خود را حفظ کردهاند.
۴. تفاوت اصلی بین آرکیاهای آسگارد و باکتریهای معمولی چیست؟
آرکیاها از نظر ظاهر شبیه باکتریها هستند اما فرآیندهای ژنتیکی و بیوشیمیایی آنها، مانند تکثیر دیانای، بیشتر به یوکاریوتها و انسان شباهت دارد. آنها در واقع یک قلمرو کاملاً مجزا از حیات هستند که پلی میان سادگی باکتریایی و پیچیدگی انسانی محسوب میشوند. دیواره سلولی و ترکیبات چربی غشای آنها نیز با باکتریها تفاوت بنیادین دارد.
۵. فرضیه همزیستی درونی برای اولین بار توسط چه کسی مطرح شد؟
این نظریه به صورت منسجم توسط لین مارگولیس (Lynn Margulis) در دهه ۱۹۶۰ میلادی مطرح شد که در ابتدا با مخالفتهای شدید جامعه علمی روبرو گشت. او معتقد بود تکامل نه تنها از طریق رقابت، بلکه از طریق همکاری و ادغام موجودات با یکدیگر پیش میرود. امروزه با کشف آرکیاهای آسگارد، درستی دیدگاههای انقلابی او به اثبات رسیده است.
۶. چرا میتوکندری را «نیروگاه سلول» مینامند؟
میتوکندریها از طریق فرآیند تنفس سلولی، انرژی شیمیایی موجود در مواد غذایی را به مولکولهای ایتیپی تبدیل میکنند که سوخت اصلی تمام فعالیتهای حیاتی است. این فرآیند حدود ۱۵ برابر کارآمدتر از روشهای تولید انرژی در سلولهای فاقد میتوکندری است. بدون این بازدهی بالا، امکان شکلگیری موجودات پرسلولی و بزرگ عملاً وجود نداشت.
۷. آیا ممکن است در آینده رویداد همزیستی مشابهی دوباره رخ دهد؟
بله، دانشمندان در حال حاضر نمونههایی از همزیستیهای درونی جدید را در برخی آمیبها و حشرات مشاهده کردهاند که در آنها باکتریها تازه در حال تبدیل شدن به اندامک هستند. این نشان میدهد که فرآیند تکامل همزیستی همچنان فعال است و میتواند به پیدایش اشکال جدیدی از حیات منجر شود. طبیعت همواره پتانسیل تکرار استراتژیهای موفق خود را در مقیاسهای مختلف زمانی دارد.
۸. مطالعه آرکیاهای آسگارد چه کمکی به جستجوی حیات در مریخ میکند؟
این مطالعات به ما میآموزند که حیات پیچیده میتواند در محیطهای بسیار سخت و مرزی که نوسانات شیمیایی شدیدی دارند شکل بگیرد. شناخت امضاهای زیستی این آرکیاها به اخترزیستشناسان کمک میکند تا بدانند در رسوبات سیارات دیگر دقیقاً به دنبال چه نوع شواهدی باشند. این کشف دایره محیطهای «زیستپذیر» را در محاسبات کیهانی ما گستردهتر کرده است.
جمعبندی: حل معمای آرکیاهای آسگارد و توانایی آنها در تحمل اکسیژن، یکی از بزرگترین نقاط تاریک تاریخ زیستشناسی را روشن کرد. اکنون میدانیم که پیدایش حیات پیچیده و تکامل یوکاریوتها نه در محیطهای ایزوله و عجیب، بلکه در بسترهای پویا و مشترکی رخ داده است که امکان همکاری میان دو دنیای متفاوت را فراهم میکرد. این پیوند باستانی که میتوکندری را به قلب تپنده سلولهای ما تبدیل کرد، ثابت میکند که بقای طولانیمدت بر روی زمین، بیش از آنکه حاصل جنگ باشد، نتیجه اتحادهای هوشمندانه بیولوژیکی است.
شما درباره این پیوند باستانی چه فکر میکنید؟
به نظر شما اگر این اتحاد میکروسکوپی میلیاردها سال پیش رخ نمیداد، حیات روی زمین امروز به چه شکلی بود؟ آیا فکر میکنید هوش مصنوعی در آینده باز هم میتواند رازهای بزرگتری از دیانای ما را فاش کند؟ نظرات و سوالات خود را در بخش دیدگاهها با ما در میان بگذارید تا درباره این موضوع شگفتانگیز گفتگو کنیم.
دکتر علیرضا مجیدی
پزشک، نویسنده و بنیانگذار وبلاگ «بازیگرها»
دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیانگذار وبلاگ «بازیگرها».
بیش از دو دهه در زمینه سلامت، پزشکی، روانشناسی و جنبههای فرهنگی و اجتماعی آنها مینویسد و تلاش میکند دانش را ساده اما دقیق منتقل کند.
پزشکی دانشی پویا و همواره در حال تغییر است؛ بنابراین، محتوای این نوشته جایگزین ویزیت یا تشخیص پزشک نیست.