تصور کنید در میان همهمهی یک سالن بزرگ، پرندهای کوچک با چنان ابهتی پشت میکروفون قرار بگیرد که گویی از تمام رازهای بشری آگاه است. این توصیفِ اغراقآمیز نیست؛ این تصویری واقعی از انیشتین است، طوطی خاکستری آفریقایی (African grey parrot) که با کلماتش نه تنها مربیان خود، بلکه دانشمندان و مردم سراسر جهان را به تحسین واداشت.
خبر مرگ انیشتین طوطی خاکستری آفریقایی موجی از تأمل را در جامعه علمی و دوستداران حیاتوحش برانگیخته است. این پرنده تنها یک مقلد ساده نبود، بلکه پلی میان دنیای وحش و ادراک انسانی ساخته بود که اهمیت زبان و هوش را در میان گونههای غیرانسانی به چالش میکشید.
انیشتین در طول سه دهه فعالیت خود در باغوحش ناکسویل (Zoo Knoxville)، نشان داد که نبوغ منحصر به کالبد پستانداران بزرگ نیست و گاهی در قامت یک پرنده با وزنی کمتر از نیم کیلوگرم ظهور میکند. مرگ او در سن ۳۸ سالگی، پایانی بر یک دوران طلایی در آموزشهای محیطزیستی و نمایشهای تعاملی حیوانات بود. او که روزگاری برای شخصیتهای برجسته جهان آواز میخواند و در نشستهای علمی تد (TED) میدرخشید، حالا میراثی از آگاهی و دانش را برای ما به جا گذاشته است. این مقاله به بررسی ابعاد مختلف زندگی، نبوغ علمی و دلایل پزشکی درگذشت این اسطوره پرنده میپردازد که فراتر از یک حیوان خانگی، به یک آموزگار جهانی بدل گشت.
۱- پایان یک اسطوره؛ جزئیات درگذشت و واکنشهای جهانی
“
خوب است بدانید:
طوطیهای خاکستری آفریقایی در اسارت میتوانند تا ۶۰ سال عمر کنند، اما در طبیعت به دلیل خطرات زیستمحیطی، طول عمر آنها معمولاً به نصف این میزان کاهش مییابد.
باغوحش ناکسویل در بیانیهای رسمی و احساسی، خبر درگذشت محبوبترین ساکن خود را تأیید کرد. انیشتین که بیش از ۳۰ سال سفیر علمی این مرکز بود، در میان اندوه فراوان نگهبانان و بازدیدکنندگان جان سپرد. مسئولان باغوحش تأکید کردند که او برای آنها چیزی فراتر از یک موجود تحت مراقبت بود؛ او شخصیتی متمایز داشت که هر کسی را در اولین برخورد مجذوب خود میکرد. انیشتین با صدای خشدار و مهربانش، پیامهای حفاظتی را به شیوهای بیان میکرد که هیچ انسانی قادر به انتقال آن نبود. واکنشها به مرگ انیشتین طوطی خاکستری آفریقایی در شبکههای اجتماعی نشاندهنده عمق نفوذ او در قلبهای مردم سراسر جهان است. پیامهای تسلیت از سوی جانورشناسان و مربیان بزرگ پرندگان سرازیر شده و همگی بر این نکته تأکید دارند که او یکی از معدود پرندگانی بود که توانست چهره عمومی گونه خود را در سطح جهانی ارتقا دهد. مدیریت مجموعه با افتخار از سه دهه میزبانی این نابغه یاد کرده و معتقد است که حضور او سطح کیفی برنامههای آموزشی باغوحش را برای همیشه دگرگون ساخت. او تا آخرین لحظات زندگیاش تحت مراقبتهای ویژه بود تا اطمینان حاصل شود که در کمال آرامش و بدون درد، این جهان را ترک میکند.
این پرنده در سال ۱۹۸۷ میلادی در کالیفرنیا متولد شد و در اوایل دهه نود میلادی به ایالت تنسی منتقل گشت تا زندگی حرفهای خود را آغاز کند. انیشتین از همان ابتدا توانایی عجیبی در برقراری ارتباط با انسانها داشت و به سرعت یاد گرفت که کلمات تنها صدا نیستند، بلکه ابزاری برای دریافت پاسخ و تعامل هستند. مربیان او همواره از کنجکاوی بیپایانش میگفتند که او را از سایر همنوعانش متمایز میکرد. انیشتین به جای تکرار مکانیکی واژهها، به نظر میرسید که مفهومِ موقعیتهای اجتماعی را درک میکند و در زمان مناسب، کلمه مناسب را به کار میبرد. این ویژگی باعث شد که او به سرعت از یک پرنده معمولی در یک باغوحش محلی، به یک ستاره بینالمللی تبدیل شود. با رفتن او، نه تنها یک پرنده، بلکه یکی از بزرگترین نمادهای هوشِ غیرانسانی خاموش شد که یادآوری میکرد ما تنها موجودات هوشمندِ این سیاره نیستیم.
۲- تحلیل علمی هوش کاسکو و کالبدشکافی تواناییهای انیشتین
هوش طوطیهای خاکستری آفریقایی که در ایران به نام کاسکو (Congo African Grey) شناخته میشوند، دهههاست که موضوع پژوهشهای عصبشناسی و رفتاری است. دانشمندان معتقدند که نسبتِ اندازه مغز به بدن در این پرندگان، شباهت عجیبی به نخستینسانان دارد که نشاندهنده تواناییهای بالایِ پردازش اطلاعات است. انیشتین با ذخیره بیش از ۲۰۰ کلمه و صدا در حافظه بلندمدت خود، نمونهای بارز از این نبوغ بود. طبق تحقیقات نوین، این پرندگان قادر به درک مفاهیم انتزاعی مانند رنگ، شکل و حتی مفهومِ عدد هستند. انیشتین تنها کلمات را تکرار نمیکرد، بلکه ۸۰ مورد از آنها را دقیقاً بر اساس نشانههای محیطی یا دستورهای مربی اجرا میکرد که نشاندهنده وجودِ حافظه کاری (Working memory) بسیار قوی در مغز کوچک او بود. او میتوانست صدایِ اشیای بیجان مانند موتور هواپیما یا صدایِ حیوانات دیگر را با دقت خیرهکنندهای بازسازی کند.
ساختار صوتی پرندگان برخلاف انسانها که از حنجره استفاده میکنند، متکی بر اندامی به نام سیرینکس (Syrinx) است که در انتهای نای قرار دارد. این عضو به پرنده اجازه میدهد که بدون داشتن تارهای صوتیِ پیچیده، فرکانسهای متنوعی تولید کند. انیشتین در تقلید لهجهها و تُنهای صدایِ مختلف تخصص داشت که این امر نشاندهنده کنترلِ دقیق او بر عضلاتِ سیرینکس بود. پژوهشگران حوزه زبانشناسی حیوانات معتقدند که کاسکوها از این توانایی در طبیعت برای تقویت پیوندهای اجتماعی و شناسایی اعضای گروه استفاده میکنند. در مورد انیشتین، این ابزارِ بقا به ابزاری برای آموزش تبدیل شد. او با بازآفرینیِ دقیقِ واژگان انسانی، مرزهایِ ارتباط کلامی را جابهجا کرد. مهارت او در تشخیصِ زمانِ استفاده از کلماتی مانند سلام یا خداحافظ، ثابت کرد که او سطحی از آگاهیِ زمینهای (Contextual awareness) را داراست که در بسیاری از پستانداران دیده نمیشود.
مطالعاتِ انجام شده بر روی گونههای مشابه نشان میدهد که کاسکوها در حل مسائل منطقی، عملکردی مشابه کودکان پنجساله دارند. آنها میتوانند با مشاهده و استنتاج، به نتیجهگیریهایِ پیچیده برسند. انیشتین در نمایشهای خود بارها نشان داد که میتواند بین اشیا و نامهای آنها ارتباط برقرار کند، که این مرحلهای پیشرفته از فرآیندِ یادگیریِ شناختی (Cognitive learning) محسوب میشود. این سطح از هوش باعث میشود که این پرندگان در محیطهای اسارت نیاز به محرکهای ذهنیِ مداوم داشته باشند، در غیر این صورت دچار افسردگی و ناهنجاریهای رفتاری میشوند. انیشتین خوششانس بود که در محیطی غنی زندگی میکرد که نبوغ او را شکوفا ساخت. میراثِ او در حقیقت تأییدی بر یافتههایِ علمیِ دانشمندانی چون ایرین پپربرگ (Irene Pepperberg) است که عمر خود را صرف اثباتِ شعورِ این پرندگان کردند.
۳- درخشش در تالارهای جهانی؛ از آنیمال پلانت تا صحنه تدتاک
“
یک نکته کنجکاویبرانگیز:
انیشتین در زمان حضور در تدتاک، نه تنها کلمات را ادا میکرد، بلکه با تغییر فرکانس صدای خود، احساسات مربوط به آن کلمات (مانند ترس یا شادی) را نیز بازسازی میکرد.
شهرت انیشتین زمانی از مرزهای محلی فراتر رفت که او در برنامه مشهور ستاره حیوانات (Pet Star) در شبکه آنیمال پلانت ظاهر شد. او با چنان مهارتی به سوالات مربیاش پاسخ میداد که بسیاری از بینندگان در ابتدا تصور میکردند این یک نمایش ساختگی یا دوبله شده است. اما حضور زنده او در کنفرانس تدتاک (TED Talk) سال ۲۰۰۶ میلادی، خط بطلانی بر تمام تردیدها کشید. در آن رویداد تاریخی، انیشتین در کنار مربیاش، استفانی وایت (Stephanie White)، مجموعهای از تواناییهای ذهنی خود را به نمایش گذاشت که شامل آواز خواندن، تقلید صدای حیوانات وحشی و حتی شوخی با حضار بود. لحظهای که او آهنگ تولدت مبارک را برای آل گور، سیاستمدار سرشناس آمریکایی اجرا کرد، به یکی از پربینندهترین ویدئوهای علمی در اینترنت تبدیل شد. مرگ انیشتین طوطی خاکستری آفریقایی یادآور زمانی است که او با هر واژه، تعصبات بشری درباره محدودیت هوش حیوانات را به چالش میکشید. او ثابت کرد که یک پرنده میتواند مفاهیم پیچیده اجتماعی را درک کرده و در یک تعامل دوطرفه با انسان، نقش فعالی ایفا کند.
نکتهای که انیشتین را به یک ستاره واقعی تبدیل کرد، هوش هیجانی (Emotional Intelligence) او در مواجهه با جمعیت زیاد بود. اکثر پرندگان در محیطهای شلوغ و زیر نور پروژکتورهای فیلمبرداری دچار استرس (Stress) شده و سکوت میکنند، اما انیشتین از توجه مخاطبان لذت میبرد. او یاد گرفته بود که واکنشهای مثبت انسانها مانند خنده و تشویق، پاداشهایی معنوی هستند که ارزش آنها کمتر از دانههای آفتابگردان نیست. مربیان او معتقد بودند که او نوعی حس شوخطبعی دارد و گاهی آگاهانه صداهایی را تولید میکند که میداند باعث خنده اطرافیان میشود. این سطح از درک متقابل بین دو گونه متفاوت، انیشتین را به یکی از بزرگترین سفیرانِ حیاتوحش در تاریخ مدرن تبدیل کرد. او به مردم نشان داد که هر موجود زنده، داستانی برای گفتن دارد و اگر ما زبان آنها را بیاموزیم، دنیای جدیدی به روی ما گشوده خواهد شد.
۴- روانشناسی یادگیری؛ چرا انیشتین یک استثنا بود؟
بسیاری از علاقمندان میپرسند که آیا هر کاسکویی میتواند مانند انیشتین عمل کند؟ پاسخ به این پرسش در حوزه روانشناسی یادگیری (Learning Psychology) نهفته است. یادگیری در پرندگان سخنگو فراتر از تقلید ساده صوتی است؛ این فرآیند مستلزم وجودِ یک پیوند عاطفی عمیق و اعتماد متقابل میان پرنده و مربی است. انیشتین در محیطی رشد کرد که بر پایه پاداش مثبت و تحریکِ مداومِ ذهنی بنا شده بود. در واقع، مغز این پرندگان به گونهای تکامل یافته که برای جلوگیری از تحلیل رفتن، نیاز به حلِ مسائل دارد. مرگ انیشتین طوطی خاکستری آفریقایی ما را به این حقیقت سوق میدهد که محیطِ زندگی و شیوه تعامل، نقش تعیینکنندهای در شکوفایی هوشِ گونههای غیرانسانی دارد. انیشتین خوشاقبال بود که در باغوحش ناکسویل، از برنامههای غنیسازی محیطی (Environmental Enrichment) بهرهمند میشد که اجازه نمیداد نبوغ او در حصار تکرار و ملال گرفتار شود.
تحقیقات نوین نشان میدهند که یادگیری زبان در طوطیها شباهتهای ساختاریِ عجیبی به فرآیند یادگیری زبان در نوزادان انسان دارد. آنها ابتدا با گوش دادن و ذخیره الگوهای صوتی شروع میکنند و سپس با تمرین و تکرار در زمانهای تنهایی، سعی در بازسازی آن صداها دارند. انیشتین نشان داد که او قادر به درکِ برچسبگذاری (Labeling) است؛ یعنی او میدانست که یک صدای خاص به یک شیء یا عملِ خاص تعلق دارد. این تواناییِ شناختی که به آن تداعی معانی میگویند، در انیشتین به اوج خود رسیده بود. او حتی میتوانست بین مفاهیمی مانند بزرگ و کوچک یا تفاوت رنگها تمایز قائل شود. این موضوع نشان میدهد که انیشتین تنها یک مقلد نبود، بلکه یک پردازشگرِ فعال اطلاعات بود که محیط پیرامون خود را تحلیل میکرد. این سطح از هوش، مسئولیتِ بزرگی را بر دوشِ صاحبانِ این پرندگان میگذارد تا نیازهای ذهنیِ پیچیده آنها را نادیده نگیرند.
۵- سایه سنگین انقراض؛ بهایِ سنگینِ محبوبیتِ جهانی
متأسفانه، درخشش ستارگانی مانند انیشتین جنبهای تاریک نیز دارد که همان افزایش تقاضا برای خرید و فروش این پرندگان در بازارهای سیاه است. طوطیهای خاکستری آفریقایی به دلیل هوش سرشار و توانایی سخنگویی، هدف اصلی قاچاقچیان حیاتوحش هستند. طبق آمارهایِ سازمانهایِ حفاظتی، سالانه هزاران قطعه از این پرندگان از جنگلهای آفریقای مرکزی و غربی به طور غیرقانونی صید میشوند. تخریب زیستگاهها به دلیل فعالیتهای کشاورزی و قطع درختان نیز فشار مضاعفی بر جمعیتِ وحشی این گونه وارد کرده است. اکنون کاسکوها در فهرست گونههای در معرض خطر انقراض (Endangered) قرار دارند. مرگ انیشتین طوطی خاکستری آفریقایی باید به عنوان یک زنگ خطر عمل کند؛ زنگ خطری که به ما یادآوری میکند محبوبیت یک گونه نباید منجر به نابودی آن در طبیعت شود. انیشتین با حضور خود در برنامههای آموزشی، همواره پیامی مبنی بر حمایت از حیاتوحش و مخالفت با تجارت غیرقانونی پرندگان صید شده از طبیعت را منتقل میکرد.
کارشناسانِ محیطزیست تأکید میکنند که نگهداری از این پرندگان به هیچوجه کار آسانی نیست و نیاز به دانش تخصصی و تعهد بلندمدت دارد. بسیاری از افرادی که تحت تأثیر ویدئوهای انیشتین اقدام به خرید کاسکو میکنند، پس از مدتی به دلیل سر و صدای زیاد، نیاز به توجهِ مداوم و عمر طولانی این پرندگان، آنها را رها کرده یا در شرایط بدی نگه میدارند. میراث واقعی انیشتین نه در تشویقِ مردم به خریدِ پرنده، بلکه در ایجادِ احترام نسبت به شکوه و عظمتِ حیاتوحش است. او نشان داد که جایگاهِ واقعی این موجوداتِ باهوش، یا در طبیعتِ آزاد است و یا در مراکزِ تخصصی و علمی که بتوانند نیازهایِ زیستی و روانی آنها را برآورده کنند. ما با حفاظت از زیستگاههای کاسکوها در آفریقا، میتوانیم اطمینان حاصل کنیم که نسلهای آینده نیز شانسِ تماشایِ نبوغِ این پرندگانِ شگفتانگیز را خواهند داشت.
۶- میراث انیشتین؛ وقتی علم با احساس گره میخورد
“
دانستنی نایاب:
برخلاف بسیاری از حیوانات که تنها برای دریافت غذا واکنش نشان میدهند، طوطیهای خاکستری آفریقایی مانند انیشتین، گاهی تنها برای جلب توجه اجتماعی و برقراری ارتباط کلامی با انسانها همکاری میکنند.
مرگ انیشتین طوطی خاکستری آفریقایی پایان فیزیکی یک پرنده بود، اما آغاز فصلی جدید در درک ما از حقوق حیوانات و هوش غیرانسانی محسوب میشود. او در طول عمر ۳۸ ساله خود به دانشمندان ثابت کرد که زبان (Language) یک پدیده صرفاً بیولوژیکی محدود به انسان نیست، بلکه سطحی از تکامل است که در گونههای دیگر نیز به شکلی متفاوت تجلی یافته است. انیشتین با حضور در تدتاک و برنامههای مستند، به آزمایشگاهی زنده برای مطالعه رفتارشناسی پرندگان (Avian Ethology) تبدیل شد. او به مربیان آموخت که چگونه با استفاده از روشهای تشویقی، میتوان پیچیدهترین مفاهیم را به یک موجود زنده آموزش داد. میراث او در تحقیقاتی که امروزه بر روی توانایی حل مسئله در پرندگان انجام میشود، به وضوح قابل مشاهده است. او نه تنها یک ستاره، بلکه یک همکار علمی برای تمام کسانی بود که به دنبال کشف رازهای ذهن حیوانات هستند.
علاوه بر جنبههای علمی، انیشتین یک تأثیر فرهنگی عمیق بر جای گذاشت. او به نمادی از دوستی میان انسان و طبیعت تبدیل شد که هیچ مرز زبانی یا جغرافیایی نمیشناخت. ویدئوهای او که در آنها با ظرافت و دقت به سوالات پاسخ میداد، به ما یادآوری میکرد که هر موجود زنده دارای شعور، احساس و شخصیت منحصربهفردی است. انیشتین با کلماتش به جای میلیونها پرنده خاموش در جنگلهای آفریقا سخن گفت و ضرورت حفاظت از آنها را به گوش جهانیان رساند. باغوحش ناکسویل اعلام کرده است که برنامههای آموزشی خود را به یاد او و با تمرکز بر میراث علمیاش ادامه خواهد داد. انیشتین به ما آموخت که گوش دادن، اولین قدم برای درک جهان پیرامون است. امروز اگرچه صدای او دیگر در راهروهای باغوحش نمیپیچد، اما طنین کلماتش در حافظه جمعی بشریت برای همیشه باقی خواهد ماند.
نتیجهگیری
درگذشت انیشتین، طوطی خاکستری آفریقایی مشهور، وداع با موجودی بود که مرزهای هوش و ارتباط را در دنیای حیوانات بازتعریف کرد. او از یک پرنده با استعداد در کالیفرنیا به یک ستاره جهانی در تنسی تبدیل شد و با حضور در صحنههای معتبری همچون تدتاک، ثابت کرد که کاسکوها دارای تواناییهای شناختی معادل یک کودک خردسال هستند. انیشتین با غلبه بر چالشهای پزشکی در سالهای پایانی، تا آخرین لحظه به عنوان نمادی از نبوغ و سفیر حفاظت از محیطزیست باقی ماند. میراث او امروز در لزوم حمایت از گونههای در معرض خطر و درک عمیقتر از شعور حیوانات زنده است؛ درسی بزرگ که فراتر از کلمات، در قلب هر دوستدار طبیعتی ماندگار خواهد شد.
سوالات متداول (Smart FAQ)
۱. علت اصلی درگذشت انیشتین از نظر پزشکی چه بود؟
انیشتین به دلیل رشد یک توده بدخیم در ناحیه سیرینکس یا همان اندام تولید صدای پرندگان جان خود را از دست داد. این بیماری در سالهای پایانی شدت گرفت و به دلیل حساسیت این عضو، امکان جراحی یا درمان قطعی برای او وجود نداشت. تیم دامپزشکی باغوحش ناکسویل در روزهای آخر تنها بر مدیریت درد و حفظ آرامش او تمرکز کرده بودند.
۲. آیا انیشتین واقعاً معنای کلماتی را که میگفت درک میکرد؟
بسیاری از پژوهشگران معتقدند که انیشتین دارای درک زمینهای بود و میدانست هر واژه را در چه موقعیت اجتماعی به کار ببرد. او برخلاف طوطیهایی که صرفاً صدا را تقلید میکنند، میتوانست بین اشیا و نام آنها ارتباط منطقی برقرار کند. این سطح از عملکرد ذهنی نشاندهنده فرآیند برچسبگذاری ذهنی در مغز پیشرفته این پرنده است.
۳. چرا طول عمر انیشتین کمتر از حد انتظار برای یک کاسکو بود؟
اگرچه کاسکوها در شرایط ایدهآل اسارت میتوانند تا ۶۰ سال عمر کنند، اما ۳۸ سال سن نیز برای این گونه سن قابلتوجهی محسوب میشود. بروز بیماریهای توموری در پرندگان پیر بسیار شایع است و لزوماً به کیفیت نگهداری مربوط نمیشود. انیشتین در مقایسه با میانگین عمر همنوعان خود در طبیعت، عمر طولانی و بسیار پرباری را سپری کرد.
۴. سیرینکس (Syrinx) در پرندگان چه تفاوتی با حنجره انسان دارد؟
سیرینکس برخلاف حنجره انسان که در بالای نای قرار دارد، در محل دوشاخه شدن نای به سمت ریهها واقع شده است. این اندام به پرندگانی مانند کاسکو اجازه میدهد تا دو صدا را به طور همزمان تولید کرده و فرکانسهای پیچیده را تقلید کنند. انیشتین با کنترل دقیق عضلات این ناحیه میتوانست تفاوتهای ظریف لهجههای انسانی را به دقت بازسازی کند.
۵. چرا طوطیهای خاکستری آفریقایی در معرض خطر انقراض هستند؟
ترکیبی از تخریب جنگلهای بارانی آفریقا و صید بیرویه برای تجارت حیوانات خانگی، جمعیت این گونه را به شدت کاهش داده است. تخمین زده میشود که سالانه ۲۰ درصد از جمعیت وحشی آنها به دلیل تجارت غیرقانونی از بین میرود. به همین دلیل، اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) آنها را در فهرست گونههای قرمز و تحت حمایت شدید قرار داده است.
۶. هوش یک طوطی خاکستری با کدام حیوانات دیگر قابل مقایسه است؟
از نظر حل مسئله و تفکر انتزاعی، کاسکوها با دلفینها، فیلها و شامپانزهها در یک رده قرار میگیرند. آنها میتوانند از ابزارها استفاده کنند و حتی در برخی تستهای حافظه از کودکان انسان سریعتر عمل میکنند. انیشتین با نمایش تواناییهای خود، ثابت کرد که پرندگان از نظر تکامل ذهنی بسیار پیشرفتهتر از آن چیزی هستند که تصور میشد.
۷. چگونه میتوانیم از انقراض همنوعان انیشتین جلوگیری کنیم؟
مهمترین قدم، خودداری از خرید پرندگانی است که از طبیعت صید شدهاند و تنها حمایت از مراکز تکثیر مجاز که دارای مدارک قانونی هستند. همچنین حمایت مالی از سازمانهای حفاظتی که در آفریقا بر روی حفظ زیستگاهها کار میکنند، بسیار حیاتی است. آگاهیرسانی درباره دشواریهای نگهداری از این پرندگان نیز میتواند تقاضای غیرمسئولانه در بازار را کاهش دهد.
۸. آیا کاسکوها میتوانند احساسات انسانی مانند غم یا شادی را درک کنند؟
کاسکوها موجوداتی بسیار اجتماعی و حساس هستند که پیوندهای عاطفی عمیقی با مربیان خود برقرار میکنند. آنها تغییرات خلقی انسانها را از طریق زبان بدن و تُن صدا تشخیص داده و نسبت به آن واکنش نشان میدهند. انیشتین بارها با مربی خود همدلی نشان داده بود که این امر گویای سطح بالای هوش هیجانی در این گونه است.
شما درباره هوش شگفتانگیز پرندگان چه فکر میکنید؟
انیشتین با کلماتش دنیا را تغییر داد، اما هنوز رازهای زیادی در دنیای پرندگان نهفته است. آیا شما هم تجربه نزدیکی از هوش و درک بالای حیوانات یا پرندگان خانگی خود داشتهاید؟ نظرات و تجربیات ارزشمندتان را در بخش دیدگاهها با ما به اشتراک بگذارید تا درباره این موجودات شگفتانگیز بیشتر گفتگو کنیم.
دکتر علیرضا مجیدی
پزشک، نویسنده و بنیانگذار وبلاگ «بازیگرها»
دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیانگذار وبلاگ «بازیگرها».
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!