تماشای فیلم همنت (Hamnet) تجربهای فراتر از یک درام تاریخی معمولی است؛ این اثر، سفری به اعماقِ تاریکترین و در عین حال، نورانیترین گوشههای روح بشر یعنی «سوگ» و «هنر» محسوب میشود. کلویی ژائو (Chloé Zhao)، کارگردان برنده اسکار، در این فیلم به سراغ روایتی رفته است که در آن مرز میان واقعیتهای تاریخی و تخیل شاعرانه به کلی محو میشود.
فیلم، اقتباسی وفادارانه و در عین حال جسورانه از رمان پرفروش مگی اوفارل (Maggie O’Farrell) است که بر یک پرسش کلیدی بنا شده: چگونه مرگ یک پسر یازدهساله، مسیر ادبیات جهان را برای همیشه تغییر داد؟
همنت تنها یک فیلم درباره ویلیام شکسپیر نیست؛ بلکه ستایشی است از «آگنِس»، زنی که در سایه تاریخ گم شده بود، اما نبض زندگی و الهامبخش اصلی شاهکارهای همسرش بود. در این اثر، ما با شکسپیری روبهرو هستیم که پیش از آنکه «ادیب» باشد، یک «پدر» دردمند است. دوربین ژائو با همان سبک مستندگونه و ناتورالیستی (Naturalistic) که در عشایر (Nomadland) دیده بودیم، این بار در جنگلهای استراتفورد (Stratford) به دنبال ردپای روحی میگردد که نامش با یکی از مشهورترین نمایشنامههای تاریخ گره خورده است.
اگر به دنبال درکی عمیق از پیوندِ میان فقدان و خلق هنری هستید، همنت همان حلقهی مفقودهای است که چشمان شما را به روی حقایق ناگفتهای از زندگی شکسپیر باز میکند.
“
آیا میدانستید؟
نامهای «همنت» و «هملت» در اسناد کلیسایی و ثبتی اواخر قرن شانزدهم میلادی در انگلستان، به دلیل شباهتهای آوایی و نگارشی، در بسیاری از موارد به جای یکدیگر به کار میرفتند و عملاً یک نام واحد تلقی میشدند.
۱- بازسازی هویت زنانه در سایه سنگین شکسپیر
یکی از بزرگترین نقاط قوت فیلم همنت، تمرکززدایی از شخصیت ویلیام شکسپیر و بخشیدن عاملیت به همسر او، آگنِس (یا همان آن هاتاوی معروف) است. جسی باکلی (Jessie Buckley) در یکی از درخشانترین بازیهای دوران حرفهای خود، تصویری از زنی ارائه میدهد که با طبیعت و نیروهای غریزی پیوندی ناگسستنی دارد. او برخلاف کلیشههای رایج تاریخی، نه یک زن خانهدارِ صرف، بلکه شخصیتی است که به عنوان یک درمانگر (Healer) و زنی با شهود بالا شناخته میشود. فیلم به درستی نشان میدهد که چگونه آگنِس، ستون فقرات عاطفی خانواده را تشکیل میدهد و در غیاب همسرش که در لندن به دنبال شهرت است، با چالشهای بزرگ زندگی و تربیت فرزندان دست و پنجه نرم میکند. این نگاه فمینیستی مدرن در بستری تاریخی، باعث میشود مخاطب امروزی به خوبی با رنجها و قدرت این زن همذاتپذیری کند. آگنس در این فیلم، نمادی از «طبیعت» در برابر «صنعتِ تئاتر» لندن است؛ اوست که با گیاهان حرف میزند، آینده را در کف دستها میبیند و در نهایت، سنگینیِ اصلی سوگ را به تنهایی بر دوش میکشد.
۲- تقابل استراتفورد و لندن؛ میان غریزه و جاهطلبی
کلویی ژائو با ظرافت بسیار، تضاد میان فضای روستایی و آرام استراتفورد و محیط شلوغ و بیرحم لندن را به تصویر میکشد. در حالی که آگنس در جنگلهای مهآلود به دنبال گیاهان دارویی میگردد، ویلیام (با بازی پل مسکال) در میان هیاهوی تماشاخانهها به دنبال جاودانگی است. این فاصله جغرافیایی، استعارهای از فاصله عاطفی است که به تدریج میان این دو عاشق شکل میگیرد. پل مسکال (Paul Mescal) با ایفای نقشی که در آن کمتر از نام واقعیاش یاد میشود، شکسپیر را از مقام یک اسطوره دستنایافتنی به سطح یک مرد جوان، جاهطلب و البته مستاصل پایین میآورد. او میان عشق به خانواده و عطشِ بیپایان برای نوشتن، معلق مانده است. فیلم به زیبایی نشان میدهد که چگونه موفقیتهای شکسپیر در لندن، به بهای تنهایی آگنس در استراتفورد تمام میشود. این تقابل، بستری را فراهم میکند تا وقتی تراژدیِ اصلی رخ میدهد، برخورد این دو جهانِ متفاوت (طبیعتِ مادرانه و هنرِ پدرانه) جرقه خلق یکی از بزرگترین آثار ادبی تاریخ را بزند.
۳- مرگ همنت؛ وقتی نامها بار معنایی پیدا میکنند
مرگ همنت یازدهساله، مرکز ثقل فیلم است. فیلمساز به جای استفاده از ملودرامهای کلیشهای، به سراغِ نمایشی عریان و گزنده از احتضار و فقدان رفته است. جاکوبی جوپ (Jacobi Jupe) در نقش همنت، تصویری معصومانه و در عین حال نگران از کودکی ارائه میدهد که میخواهد جای خالی پدر را در خانه پر کند. سکانسهای بیماری و مرگ او به قدری با جزئیات و صداگذاریِ دقیق (Sound Design) کار شده که مخاطب را در فضای خفقانآورِ آن دوران فرو میبرد. استفاده از صدای تنفسهای منقطع و قابهای بسته، حسِ بیپناهی خانواده را در برابر تقدیر دوچندان میکند. نکته کلیدی در این بخش، پیوند متافیزیکی میان همنت و خواهر دوقلویش، جودیت است؛ جایی که فیلم به قلمروی رئالیسم جادویی نزدیک میشود و نشان میدهد که چگونه این دو روح در یک کالبد، مرگ را به چالش میکشند. این فقدان، تنها یک واقعه تاریخی نیست، بلکه زخمی است که قرار است از طریق کلماتِ پدر، التیام یابد.
۴- جسی باکلی؛ جادوی بازیگری در بازنمایی سوگ
نمیتوان از همنت نوشت و به بازی خیرهکننده جسی باکلی اشاره نکرد. او در این فیلم، مرزهای بازیگری را جابهجا کرده است. باکلی با میمیکهای حداقلی و نگاههایی که تا عمق جان مخاطب نفوذ میکند، مراحل مختلف سوگ (از انکار تا پذیرش) را به نمایش میگذارد. فریادهای او پس از مرگ فرزند، نه یک اکتِ نمایشی، بلکه صدایی است که گویی از اعماق تاریخ و از حنجره تمام مادرانِ داغدیده بیرون میآید. منتقدان به درستی بازی او را با اجراهای بزرگ تاریخ سینما مقایسه کردهاند. او به آگنس هویتی میبخشد که حتی از ویلیام شکسپیرِ فیلم هم قدرتمندتر به نظر میرسد. در واقع، فیلم همنت متعلق به اوست؛ اوست که دوربین را به دنبال خود میکشد و هر نمای ساده را به یک تابلوی نقاشیِ زنده تبدیل میکند. توانایی او در انتقال حسِ «شهود» و «ارتباط با ماوراء»، باعث شده تا شخصیت آگنس از یک تیپِ تاریخی به یک کهنالگو (Archetype) تبدیل شود.
۵- جادوی بصری لوکاش ژال؛ نقاشی با نور و سایه
یکی از ارکان اصلی که فیلم همنت را از یک درام معمولی به یک اثر هنری متعالی تبدیل کرده، فیلمبرداری خیرهکننده لوکاش ژال (Łukasz Żal) است. او که پیش از این با آثاری چون ایدا (Ida) و منطقه مورد علاقه (The Zone of Interest) توانمندی خود را در خلق اتمسفر اثبات کرده بود، در اینجا از پالت رنگی گرم و در عین حال مالیخولیایی استفاده میکند. تصاویر فیلم گویی از دل نقاشیهای دوران رنسانس بیرون آمدهاند؛ استفاده از نور طبیعی و شمع، بافت پوست و پارچهها را به شکلی ملموس و ارگانیک (Organic) به نمایش میگذارد. ژال به خوبی توانسته است فضای محصور و تاریک خانههای قرن شانزدهم را با بیکرانگی جنگلهای استراتفورد پیوند بزند. دوربین او در لحظات سوگ، با طمأنینه حرکت میکند و به جای هجوم به حریم خصوصی کاراکترها، مانند یک شاهد خاموش در گوشهای میایستد. این رویکرد بصری باعث میشود که مخاطب نه تنها داستان را ببیند، بلکه غبارِ روی اشیاء و رطوبتِ هوای انگلستان را نیز با تمام وجود حس کند.
“
خوب است بدانید:
در زمان زندگی شکسپیر، نرخ مرگ و میر کودکان به قدری بالا بود که تقریباً از هر سه کودک، یکی پیش از رسیدن به سن بلوغ جان خود را از دست میداد؛ با این حال، سوگِ ناشی از فقدان فرزند در ادبیات آن دوران به ندرت با چنین جزئیات عمیقی ثبت شده است.
۶- موسیقی مکس ریشتر؛ تپشِ مداومِ یک قلبِ شکسته
موسیقی متن همنت، اثر مکس ریشتر (Max Richter)، تنها یک موسیقیِ پسزمینه نیست، بلکه یکی از شخصیتهای اصلی فیلم محسوب میشود. ریشتر با استفاده از نوتهای کشیده و ملودیهای تکرارشونده، حسی از انتظار و دلهره را در رگهای فیلم جاری میکند. قطعات او به گونهای طراحی شدهاند که با ریتم تنفس کاراکترها و صدای طبیعت همگام شوند. در لحظات کلیدی فیلم، به ویژه زمانی که آگنس با حقیقتِ تلخِ از دست دادن روبرو میشود، موسیقی به اوجی ویرانگر میرسد. استفاده از سازهای زهی که گویی در حال ضجه زدن هستند، عمقِ دردِ درونی آگنس را به شکلی استعلایی (Transcendental) بیان میکند. ریشتر با هوشمندی تمام، از سکوت نیز به عنوان یک ابزار موسیقایی استفاده کرده است؛ لحظاتی که موسیقی قطع میشود و تنها صدای باد یا جیرجیرِ تختههای کف اتاق شنیده میشود، سنگینیِ خلاءِ حضورِ همنت را بیشتر به رخ میکشد. این موسیقی، پلی است میان دنیای مادی و قلمرویی که روح همنت در آن پرواز میکند.
۷- کهنالگوی اورفه و اوریدیک در قلب تراژدی
یک بخش تحلیلی عمیق در فیلم، ارجاع هوشمندانه به اسطوره یونانی اورفه (Orpheus) و اوریدیک است. در ابتدای فیلم، ویلیام این داستان را برای آگنس تعریف میکند؛ داستانی درباره مردی که برای بازگرداندن معشوقش به دنیای مردگان میرود اما با یک نگاه به عقب، او را برای همیشه از دست میدهد. این اسطوره، تمِ اصلی فیلم را شکل میدهد: «ترس از نگاه کردن به عقب» و در عین حال «ناتوانی از فراموش کردن». ژائو از این استعاره برای نشان دادن رابطه شکسپیر با گذشتهاش استفاده میکند. او که به لندن گریخته تا از سنگینیِ غم فرار کند، در نهایت متوجه میشود که تنها راهِ نجات، روبرو شدن با سایههاست. همنت در واقع همان اوریدیکی است که در تاریکیِ ابدیت گم شده و ویلیام با نوشتن نمایشنامه هملت، سعی میکند او را از اعماقِ تاریخ بیرون بکشد. این لایه اساطیری، فیلم را از یک درام خانوادگی ساده به یک مطالعه عمیق در روانشناسیِ انسانی و پیوندِ ابدیِ مرگ و زندگی تبدیل کرده است.
۸- طراحی صدا و اتمسفرِ هراسآورِ بیماری
طراحی صدای فیلم، که توسط جانی برن (Johnnie Burn) انجام شده، تجربهای غوطهورکننده (Immersive) ایجاد میکند که در آن هر صدا معنای خاصی دارد. از صدای وزوزِ حشرهای که حامل بیماری است تا طنینِ قدمهای لرزانِ همنت در راهروهای خانه، همگی با دقتی وسواسگونه ضبط شدهاند. این جزئیاتِ صوتی، حسی از رئالیسمِ تاریخی را به مخاطب منتقل میکند که بسیار فراتر از طراحی لباس و صحنه است. وقتی طاعون به خانه نزدیک میشود، صداها به تدریج خفه و مبهم میشوند، گویی کلِ جهان در حال فرو رفتن در یک انزوای اجباری است. این رویکرد به ویژه در سکانسی که هملت و جودیت سعی میکنند تقدیر را فریب دهند، به اوج میرسد. صداهای محیطی در این فیلم، مرز میانِ آرامشِ طبیعت و وحشتِ مرگ را ترسیم میکنند. برن به خوبی نشان داده است که چگونه میتوان بدونِ نشان دادنِ مستقیمِ هیولا، تنها با استفاده از صدا، حسِ حضورِ مرگ را در هر گوشهی اتاق القا کرد.
۹- پیوند متافیزیکی دوقلوها؛ بازی با تقدیر و جابهجایی روح
یکی از ظریفترین و در عین حال پیچیدهترین لایههای داستانی فیلم، نمایش رابطه ماورایی میان همنت و جودیت است. در اواخر قرن شانزدهم، دوقلوها اغلب به عنوان موجوداتی با یک روح در دو بدن شناخته میشدند و کلویی ژائو از این باور قدیمی برای خلق یکی از تاثیرگذارترین بخشهای فیلم بهره میبرد. زمانی که جودیت به سختی بیمار میشود، همنت با نوعی ایثار آگاهانه و معصومانه، گویی جای خود را با او عوض میکند. فیلم با کدهایی بصری و استعاری نشان میدهد که همنت مرگ را به جان میخرد تا خواهرش زنده بماند. این ایثار، پرسشی اخلاقی و وجودی را مطرح میکند: آیا میتوان با تقدیر معامله کرد؟ جاکوبی جوپ و اولیویا لاینز (Olivia Lynes) در نقش این دو کودک، چنان هماهنگی عمیقی دارند که مخاطب به راستی باور میکند آنها پارههای تن یکدیگر هستند. این جابهجایی هویت، سنگبنای دردی است که بعدها در نمایشنامه هملت، به شکل جابهجایی میان دنیای زندگان و مردگان (Ghost) تجلی پیدا میکند.
“
شاید نشنیده باشید:
برخی از نظریهپردازان ادبی معتقدند شکسپیر با بازی در نقش «روح پدر هملت» بر روی صحنه تئاتر، در واقع پیامی شخصی برای پسرش فرستاده است؛ به این معنا که او حاضر بود بمیرد تا پسرش (همنت/هملت) بر روی صحنه برای همیشه زنده بماند.
۱۰- تحلیل سکانس نهایی؛ هنر به مثابه آیینِ شفابخشی
اوجِ شکوهِ فیلم در فینالِ آن نهفته است؛ جایی که آگنس برای تماشای اولین اجرای نمایشنامه هملت به لندن سفر میکند. این بخش، تحلیلی عمیق از قدرتِ تطهیرکنندگی (Catharsis) هنر ارائه میدهد. آگنس که در ابتدا نوشتنِ این نمایشنامه را یک خیانت و سوءاستفاده از خونِ فرزندش میپنداشت، با دیدن اجرا متوجه میشود که ویلیام نه با جوهر، بلکه با اشکهایش این اثر را نوشته است. او در کلماتِ روی صحنه، نه یک داستان خیالی، بلکه بازگشتِ پسرش را میبیند. هنر در اینجا به عنوان تنها راهِ ممکن برای غلبه بر فناپذیری معرفی میشود. کارگردان با استفاده از نماهای تقابلی میان چهره مبهوت آگنس در میان تماشاگران و حرکات ویلیام بر روی صحنه، لحظهای ناب از درک متقابل را خلق میکند. اینجاست که میفهمیم هملت، نه یک انتقامجوی دانمارکی، بلکه کودکی است که در کالبد کلماتِ پدرش به آرامش رسیده است. این سکانس ثابت میکند که بزرگترین تراژدیهای بشری، ریشه در خصوصیترین دردهای انسانی دارند.
۱۱- طبیعت در مقامِ مادر؛ نقد اکوفمینیستی فیلم همنت
در فیلم همنت، طبیعت صرفاً یک لوکیشن نیست، بلکه امتدادِ وجودِ شخصیت آگنس است. نگاهِ اکوفمینیستی (Ecofeminism) در اینجا به شدت پررنگ است؛ جایی که میانِ زایشِ زمین و باروریِ زنانه پیوندی مقدس برقرار میشود. سکانسِ زایمان آگنس در دل جنگل و در آغوشِ ریشههای درخت، یکی از رادیکالترین تصاویر فیلم است که عامدانه با زایمانِ دومِ او در محیط بسته و خفقانآورِ خانه (که با نظارتِ مادرشوهر انجام میشود) مقایسه شده است. فیلم القا میکند که هر چقدر انسان از طبیعت و غرایزِ زنانه فاصله بگیرد، به همان میزان به زوال و مرگ نزدیکتر میشود. آگنس به عنوانِ زنی که زبانِ گیاهان را میفهمد، نمایندهی دانشِ باستانی و شفابخشی است که در برابرِ عقلانیتِ سردِ شهریِ لندن قد علم میکند. این بخش از محتوا، زاویهای تازه به فیلم میبخشد که در نقدهای سطحی نادیده گرفته شده است؛ اینکه سوگ، فرآیندی طبیعی است که تنها در بسترِ پذیرشِ چرخه حیات و مرگ (مانند ریزشِ برگها) قابل تحمل میشود.
۱۲- همنت در برابرِ هملت؛ بازخوانیِ یک کهنالگو
فیلم با هوشمندی، مرزهای میان واقعیت تاریخی و متنِ ادبی را به بازی میگیرد. همنت در زندگی واقعی، پسری بود که هرگز فرصت نیافت بزرگ شود، اما هملت بر روی صحنه، مردی است که با پرسشهای ابدی دست و پنجه نرم میکند. این تضاد، جوهرهی اصلی رنجِ شکسپیر است. او در خیالِ خود، پسرش را به سن بلوغ میرساند، به او شمشیر میدهد و ردای پادشاهی میپوشاند تا آنچه را که تقدیر از او گرفته بود، در جهانِ درام بازپس بگیرد. این بخش از فیلم به مخاطب یادآوری میکند که چرا آثار کلاسیک همچنان زندهاند؛ چون آنها نه درباره پادشاهان و ملکه ها، بلکه درباره ترسِ یک پدر از فراموش شدنِ نامِ فرزندش هستند. پل مسکال در نقش شکسپیر، در لحظات پایانی فیلم، به نوعی استیصال میرسد که نشاندهنده شکستِ کلمات در برابرِ حقیقتِ مرگ است؛ اما درست در همین نقطه شکست است که شاهکار خلق میشود. همنت به ما میآموزد که هر کلمه در نمایشنامه هملت، در واقع قطرهخونی است که از قلبِ یک خانواده داغدیده چکیده است.
۱۳- گذار از سوگ شخصی به جاودانگی هنری
فیلم همنت چگونه فرآیند تبدیل «ترومای فردی» (Individual Trauma) به «آگاهی جمعی» را نمایش میدهد. کلویی ژائو با دقت نشان میدهد که ویلیام شکسپیر برای خلق هملت، نیازمند یک فروپاشی کامل بود. فیلم از ما میخواهد تا به این موضوع بیندیشیم که آیا بدون مرگ همنت، ادبیات جهان شاهد تولد هملت میبود؟ این پارادوکسِ دردناک که زیباییِ هنر از خاکسترِ نابودیِ زندگی برمیخیزد، درونمایه اصلی اثر است. فیلم از منظر فلسفی، دیدگاهی «اگزیستانسیالیستی» (Existentialist) را اتخاذ میکند؛ جایی که انسان در برابرِ پوچیِ مرگِ یک کودک، تنها با خلقِ معنا از طریقِ کلمه میتواند به بقای خود ادامه دهد. این سفر از استراتفورد به لندن، تنها یک جابهجایی مکانی نیست، بلکه هجرتی از ساحتِ حس به ساحتِ اندیشه است که در نهایت در نگاهِ نهایی آگنس به صحنه تئاتر، به وحدت میرسد.
سوالات متداول (Smart FAQ)
۱. آیا فیلم همنت یک بیوگرافی دقیق از زندگی شکسپیر است؟
خیر، این فیلم بر اساس رمان تخیلی مگی اوفارل ساخته شده و بیشتر یک تفسیر احساسی و هنری از زندگی خصوصی اوست. فیلمساز عامدانه بر روی فضاهای خالیِ تاریخ تمرکز کرده تا روایتی شاعرانه از رابطه شکسپیر و همسرش ارائه دهد. بسیاری از وقایع، مانند توانمندیهای ماورایی آگنس، جنبه نمادین دارند و نباید به عنوان فکت تاریخی محض در نظر گرفته شوند.
۲. علت اصلی مرگ همنت در واقعیت و فیلم چیست؟
در تاریخ و فیلم، علت مرگ همنت یازدهساله شیوع بیماری طاعون (Bubonic Plague) در منطقه استراتفورد عنوان شده است. فیلم به شکلی استعاری نشان میدهد که چگونه این بیماری از طریق تجارت و جابهجایی کالاها به قلب خانههای روستایی نفوذ میکرد. همنت در واقع قربانیِ همهگیری شدیدی شد که در آن سالها بخش بزرگی از جمعیت اروپا را به کام مرگ کشاند.
۳. چرا در طول فیلم نام شکسپیر به ندرت شنیده میشود؟
این یک انتخاب هنری آگاهانه از سوی کلویی ژائو و مگی اوفارل است تا شخصیت او را از زیر سایه سنگین شهرت جهانیاش خارج کنند. با حذف نام رسمی، او به یک «پدر»، «همسر» و «مردی در جستجوی معنا» تبدیل میشود که برای مخاطب ملموستر است. این کار باعث میشود تمرکز اصلی داستان بر روی آگنس و فرزندان باقی بماند و از تبدیل شدن فیلم به یک مستندِ تاریخیِ خشک جلوگیری شود.
۴. روشهای نوین فیلمبرداری در همنت چگونه به انتقال حس سوگ کمک کرده است؟
لوکاش ژال از تکنیکهای نورپردازی محیطی و لنزهای با عمق میدان کم استفاده کرده تا حس انزوا و درونی بودن سوگ را تقویت کند. این رویکرد بصری باعث میشود تماشاگر به جای تماشای کلیِ صحنه، بر روی جزئیاتِ حسی مانند لرزش دستها یا غبارِ هوا متمرکز شود. طبق پژوهشهای نوین در روانشناسیِ تصویر، این نوع فیلمبرداری مستقیماً بخشهای مربوط به همذاتپذیریِ عاطفی را در مغز مخاطب فعال میکند.
۵. آیا استفاده از درمانهای گیاهی توسط آگنس در فیلم مبنای علمی دارد؟
آگنس در فیلم نمادِ دانشِ عامیانه و طب سنتی آن دوران است که بر پایه استفاده از خواص درمانی گیاهان جنگلی بنا شده بود. اگرچه در قرن شانزدهم بسیاری از این درمانها را جادوگری میپنداشتند، اما امروز بسیاری از آن گیاهان در داروسازی نوین ریشه دارند. با این حال، فیلم نشان میدهد که حتی عمیقترین دانشهای گیاهی نیز در برابر قدرتِ ویرانگرِ طاعون آن زمان ناتوان بودند.
۶. فناوریهای صوتی جدید چه نقشی در تاثیرگذاری فیلم داشتهاند؟
طراحی صدای این فیلم با استفاده از سیستمهای ضبط صدای محیطی بسیار حساس انجام شده تا کوچکترین فرکانسهای طبیعت شنیده شود. این تکنولوژی اجازه میدهد تا صدای تنفس شخصیتها به بخشی از موسیقی متن تبدیل شده و حس نزدیکی فیزیکی به سوگواران را ایجاد کند. شنیدن این صداهای ظریف باعث میشود مخاطب به لایههای زیرینِ روانیِ شخصیتها که در دیالوگها گفته نمیشود، دست یابد.
۷. آیا باور به جادوگری آگنس در فیلم یک کلیشه تاریخی است؟
فیلم به جای تکرار کلیشههای جادوگری، آگنس را به عنوان زنی با هوشِ بصری و شهودیِ بالا به تصویر میکشد که جامعه آن زمان قادر به درکش نبود. این برچسبِ جادوگری در واقع راهی برای کنترل زنانِ مستقلی بود که دانشی فراتر از عرفِ مذهبی و کلیسایی داشتند. فیلم با این رویکرد، به مبارزه با اخبار جعلی و باورهای خرافیِ آن دوران درباره توانمندیهای زنانه میپردازد.
۸. چگونه میتوان بین فیلم همنت و فیلم «شکسپیر عاشق» تمایز قائل شد؟
شکسپیر عاشق یک کمدی-درامِ سبک و رمانتیک بود، در حالی که همنت یک مرثیهی سنگین، واقعگرایانه و فلسفی درباره فقدان است. همنت به جای تمرکز بر روی زرق و برقِ دربار، به اعماقِ فقر، خاک و رنجهای خانوادگیِ لایههای زیرین جامعه نفوذ میکند. این فیلم شکسپیر را نه به عنوان یک معشوقِ شوخطبع، بلکه به عنوان پدری که با بحرانِ وجودی روبروست، بازتعریف میکند.
۹. نقشِ دوقلوها در آثار شکسپیر بر اساسِ یافتههای نوین چیست؟
تحقیقات ادبی نشان میدهند که تمِ «جابهجایی هویت» و «دوقلوها» در نمایشنامههایی چون شب دوازدهم، ریشه در تجربه شخصی شکسپیر از داشتن فرزندان دوقلو دارد. فیلم با تکیه بر این یافتهها، نشان میدهد که مرگ همنت چگونه باعث شد شکسپیر به دنبال بازآفرینیِ دوقلوها در دنیای تخیل باشد. این جابهجایی جنسیت و هویت بر روی صحنه، راهی برای ترمیمِ روانیِ خانوادهی از هم پاشیده او بود.
۱۰. آیا لباس قرمز آگنس در فیلم معنای نمادین خاصی دارد؟
رنگ قرمز لباس او در میان سبزیِ جنگل، نمادی از خون، زندگی و در عین حال دردی است که او را از محیط اطرافش متمایز میکند. این رنگ در تضاد با رنگهای مرده و خاکیِ لندن قرار میگیرد تا نشاندهنده اصالت و شورِ زندگیِ آگنس باشد. طراحان لباس با این انتخاب، بر روی قدرتِ باروری و قلبِ تپنده خانواده در دلِ یک دنیای رو به زوال تاکید کردهاند.
۱۱. چرا تماشای فیلم همنت برای والدین میتواند تجربهای کاتارتیک باشد؟
فیلم با نمایش عریانِ مراحل سوگ، به والدین اجازه میدهد تا با ترسهای درونی خود روبرو شده و آنها را در فضایی امن برونریزی کنند. این تجربه «تطهیر عاطفی» به بیننده کمک میکند تا ارزشِ لحظاتِ حال را بیشتر درک کرده و با مفهوم فقدان به صلح برسد. طبق مطالعات روانشناختی، مشاهدهی رنجِ دیگران در قالبِ هنر، میتواند مکانیسمهای دفاعیِ سالمتری را در انسان فعال کند.
۱۲. آیا اجرای نمایشنامه هملت در انتهای فیلم واقعیت دارد؟
اگرچه اولین اجرای هملت در تاریخ ثبت شده است، اما حضور آگنس در آن اجرا و تاثیرش بر روی صحنه، یک تخیلِ دراماتیک برای گرهگشایی داستان است. این سکانس در واقع نمادی از آشتیِ میان واقعیتِ تلخِ مرگ و شکوهِ هنرِ نمایشی است. فیلم از این طریق نشان میدهد که چگونه یک اثر هنری میتواند به عنوان یک پلِ ارتباطی میان دو دنیای متفاوت عمل کند.
۱۳. فیلم همنت چه پیامی برای هنرمندان امروزی دارد؟
پیام اصلی فیلم این است که هنرِ واقعی همواره از صادقانهترین و عمیقترین تجربیاتِ انسانی سرچشمه میگیرد. هنرمند نباید از روبرو شدن با تاریکترین بخشهای زندگیاش بهراسد، چرا که شاهکارها در نقطهی تلاقیِ درد و مهارت متولد میشوند. همنت یادآور میشود که خلاقیت، قدرتمندترین ابزارِ بشر برای مقابله با فراموشی و فناپذیری است.
۱۴. آیا برای درک فیلم باید تمام آثار شکسپیر را خوانده باشیم؟
به هیچ وجه؛ همنت داستانی انسانی درباره عشق و از دست دادن است که برای هر مخاطبی با هر سطح دانشی قابل درک است. آشنایی با هملت تنها میتواند لایههای پنهان و ارجاعاتِ هوشمندانهی فیلم را لذتبخشتر کند. در واقع، این فیلم میتواند انگیزهای باشد تا مخاطب با نگاهی تازه و انسانیتر به سراغ مطالعه آثارِ این نویسنده بزرگ برود.
نتیجهگیری
فیلم همنت فراتر از یک اقتباس سینمایی، مرثیهای است که نشان میدهد چگونه عمیقترین دردهای بشری میتوانند به متعالیترین آثار هنری تبدیل شوند. کلویی ژائو با تمرکز بر شخصیت آگنس و رنجهای او، هویتی تازه به تاریخِ ادبیات بخشیده و ثابت کرده است که در سایه هر نابغه، روحی بزرگ و نادیده گرفته شده حضور دارد. این اثر با ترکیبِ جادوی بصری، موسیقیِ کوبنده و بازیهای درخشان، مخاطب را به سفری برای کشفِ معنای واقعیِ فقدان و بقا میبرد. همنت به ما یادآوری میکند که گرچه زندگی فانی است، اما هنر راهی برای جاودانه ساختنِ عزیزانی است که دیگر در کنار ما نیستند.
شما در مورد این پیوندِ دردناک چه فکر میکنید؟
آیا هنر واقعاً میتواند التیامبخشِ سوگهای بزرگ باشد؟ به نظر شما کدام بخش از فیلم همنت توانست به بهترین شکل عمقِ احساسات آگنس را به تصویر بکشد؟ مشتاقانه منتظر هستیم تا نظرات و تحلیلهای شخصی شما را درباره این اثرِ متفاوت و تاثیرگذار در بخش دیدگاهها بخوانیم.
دکتر علیرضا مجیدی
پزشک، نویسنده و بنیانگذار وبلاگ «بازیگرها»
دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیانگذار وبلاگ «بازیگرها».
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!