نوستالژی‌های فناورانه ۱۳۸۴؛ وقتی اینترنت اکسپلورر لرزید و پلی‌استیشن ۳ معرفی شد | بازیگرها

۰۱

تازه داشت صحبت از صفحات لمسی به میان می‌آمد!

در سال ۱۳۸۴، ایده تعامل مستقیم با نمایشگر از طریق انگشتان دست، بیشتر شبیه یک جادوی سینمایی بود تا یک ابزار کاربردی روزمره. در آن زمان، اکثر گوشی‌های موبایل دارای کیبوردهای فیزیکی T9 بودند و اگر دستگاهی هم ادعای لمسی بودن داشت، حتماً باید از یک قلم استایلوس (Stylus) استفاده می‌کردید که کار با آن چندان روان نبود. تکنولوژی مقاومتی (Resistive) حاکم بر بازار، فشار فیزیکی را ملاک قرار می‌داد و خبری از لمس خازنی و چندلمسی (Multi-touch) امروزی نبود.

در مقایسه با نمایشگرهای آمولد (AMOLED) ۱۲۰ هرتزی فعلی، صفحات لمسی آن دوران کند، غیردقیق و به شدت آسیب‌پذیر بودند. ورود این مفهوم به بازار باعث شد طراحان رابط کاربری (UI) به فکر بزرگ‌تر کردن آیکون‌ها بیفتند، هرچند که هنوز سال‌ها تا معرفی آیفون و انقلاب لمسی فاصله داشتیم. این دوران، نقطه شروع گذار از دکمه‌های سخت به پیکسل‌های حساس بود که روان‌شناسی تعامل انسان و کامپیوتر را برای همیشه تغییر داد.

۰۲

بیل گیتس: پلی استیشن بازی کرده‌ام!

تصور کنید مرد اول مایکروسافت در سال ۱۳۸۴، در مقابل دوربین‌ها اعتراف کند که وقت خود را با کنسول رقیب یعنی سونی می‌گذراند. بیل گیتس (Bill Gates) با هوشمندی تمام سعی داشت نشان دهد که دنیای گیمینگ را فراتر از رقابت‌های تجاری درک می‌کند. او در مصاحبه‌های آن زمان خود اشاره کرد که برای درک بهتر تجربه کاربر و البته سرگرمی، پلی‌استیشن بازی کرده است، حرکتی که در دنیای بازاریابی یک استراتژی «شناخت رقیب» محسوب می‌شد.

این اظهارنظر در حالی مطرح شد که مایکروسافت در حال آماده‌سازی برای تسخیر بازار با کنسول جدید خود بود. گیتس می‌دانست که سونی در آن زمان با پلی‌استیشن ۲ بر تخت پادشاهی نشسته است و نادیده گرفتن این قدرت، یک اشتباه استراتژیک خواهد بود. این رویکرد او نشان‌دهنده اهمیت تحلیل روان‌شناختی رقبا در بازارهای تکنولوژی است که حتی امروز هم میان مدیران بزرگ سیلیکون ولی دیده می‌شود.

راستی فکرش را بکنید بیل گیتس با آن عینک ضخیم و تیپ رسمی، پای کنسول نشسته و سعی می‌کند در بازی‌های مبارزه‌ای کم نیاورد! احتمالاً او هم مثل خیلی از ما در آن زمان، با دیدن گرافیک بازی‌های سونی شگفت‌زده شده بود، هرچند که در دلش نقشه می‌کشید تا با ایکس‌باکس، میهمانی سونی را خراب کند.

۰۳

بیل گیتس، نگران افول محبوبیت اینترنت اکسپلورر

سال ۱۳۸۴، آغاز لرزش پایه‌های امپراتوری اینترنت اکسپلورر (Internet Explorer) بود. بیل گیتس به خوبی حس کرده بود که مرورگرهای نوظهوری مثل فایرفاکس (Firefox) با افزونه‌های جذاب و سرعت بالاتر، در حال ربودن دلِ کاربران حرفه‌ای هستند. مایکروسافت که سال‌ها با تکیه بر انحصار ویندوز، بازار مرورگرها را در دست داشت، ناگهان خود را در مقابل موجی از نوآوری‌ها دید که نادیده گرفتنشان غیرممکن بود.

در آن زمان، اینترنت اکسپلورر به دلیل باگ‌های امنیتی فراوان و عدم پشتیبانی صحیح از استانداردهای وب (Web Standards)، به کابوس توسعه‌دهندگان تبدیل شده بود. گیتس در جلسات داخلی بر ضرورت بازنگری در استراتژی‌های وب تاکید می‌کرد، چرا که می‌دانست اینترنت اکسپلورر دیگر آن ابزار بی‌رقیب گذشته نیست. این نگرانی در نهایت منجر به تلاش‌هایی برای بهبود نسخه‌های بعدی شد، هرچند که تاریخ نشان داد برای حفظ پادشاهی کمی دیر شده بود.

زنگ تفریح: وقتی اینترنت هنوز «بوق» می‌زد!

یادتان می‌آید برای یک ساعت گشت‌وگذار در وب، باید با کارت‌های اینترنت ۱۰۰۰ تومانی و صدای عجیب مودم دیال‌آپ کلنجار می‌رفتیم؟ آن صدای خش‌خش و بوق‌های ممتد، موسیقی متن شب‌های سال ۱۳۸۴ بود. جالب اینجاست که در آن زمان اگر کسی به تلفن خانه زنگ می‌زد، اینترنت قطع می‌شد و تمام رشته‌هایمان پنبه می‌شد! حالا تصور کنید با سرعت ۳۲ کیلوبیت بر ثانیه می‌خواستیم عکس‌های متحرک یاهو را لود کنیم؛ واقعاً صبر ایوب داشتیم!

۰۴

هنوز نرم‌افزار IDM اینقدر محبوب نبود و از نت ترنسپورت استفاده می‌کردیم!

امروزه IDM پادشاه بی‌چون و چرای دانلود در ویندوز است، اما در سال ۱۳۸۴ اوضاع متفاوت بود. نرم‌افزارهایی مثل نت ترنسپورت (Net Transport) و فلش‌گت (FlashGet) قهرمانان دنیای دانلود بودند. این برنامه‌ها با قابلیت تقسیم فایل به چندین بخش (Segmenting)، تلاش می‌کردند از حداکثر پهنای باند ناچیز دیال‌آپ استفاده کنند تا دانلود یک فایل ۱۰ مگابایتی، نیمی از روزمان را نگیرد.

نت ترنسپورت به ویژه به دلیل پشتیبانی از پروتکل‌های مختلف و محیط ساده‌اش محبوب بود. در آن دوران، مدیریت دانلود یک هنر محسوب می‌شد؛ چون باید زمان‌بندی می‌کردیم که دانلودها در ساعات ارزان‌تر شبانه انجام شوند. مقایسه آن رابط‌های کاربری شلوغ و پر از آیکون‌های رنگارنگ با سادگی اپلیکیشن‌های امروزی، نشان‌دهنده تکامل سلیقه بصری کاربران در طول دو دهه است.

۰۵

رونمایی از ایکس باکس ۳۶۰

نوامبر ۲۰۰۵ (آبان ۱۳۸۴) نقطه‌ای عطف در تاریخ گیمینگ بود؛ زمانی که مایکروسافت ایکس‌باکس ۳۶۰ (Xbox 360) را روانه بازار کرد. این کنسول نه تنها گرافیک خیره‌کننده نسل هفتم را به خانه‌ها آورد، بلکه سرویس ایکس‌باکس لایو (Xbox Live) را به بلوغ رساند و مفهوم بازی‌های آنلاین و شبکه اجتماعی گیمرها را تثبیت کرد. طراحی منحنی‌شکل و دسته آرگونومیک آن، استانداردهای جدیدی را در صنعت سخت‌افزار تعریف کرد.

در آن زمان، قدرت پردازشی این کنسول با پردازنده سه هسته‌ای آی‌بی‌ام (IBM) چیزی فراتر از تصور بود. ایکس‌باکس ۳۶۰ با بازی‌هایی مثل Gears of War نشان داد که بازی‌های ویدئویی می‌توانند تجربه‌ای سینمایی و عمیق ارائه دهند. این حرکت تهاجمی مایکروسافت باعث شد سونی برای معرفی رقیب خود تحت فشار شدیدی قرار بگیرد و جنگ کنسول‌ها به اوج خود برسد.

۰۶

این RSS دوست‌داشتنی!

قبل از اینکه الگوریتم‌های اینستاگرام و توییتر برای ما تصمیم بگیرند چه چیزی بخوانیم، ما پادشاه محتوای خود بودیم و این قدرت را مدیون RSS بودیم. در سال ۱۳۸۴، فیدخوان‌ها (Feed Readers) ابزار اصلی وب‌گردی حرفه‌ای بودند. شما آدرس RSS سایت‌های مورد علاقه خود را در نرم‌افزارهایی مثل FeedDemon وارد می‌کردید و به محض انتشار مطلب جدید، آن را در یک محیط یکپارچه می‌خواندید؛ بدون تبلیغات اضافه و بدون هدر رفتن ترافیک اینترنت.

فناوری RSS نماد وب ۲.۰ و دموکراسی اطلاعات بود. امروزه با افول این فناوری و جایگزینی آن با شبکه‌های اجتماعی، ما بخشی از حریم خصوصی و کنترل خود بر محتوا را از دست داده‌ایم. بازگشت به آن دوران و یادآوری لذت خواندن وبلاگ‌ها از طریق فیدخوان، حس نوستالژیک عجیبی از نظم و آرامش دیجیتال را زنده می‌کند.

۰۷

رونمایی از پلی استیشن ۳

در حالی که مایکروسافت با ۳۶۰ در بازار جولان می‌داد، سونی در سال ۱۳۸۴ از پلی‌استیشن ۳ (PlayStation 3) پرده‌برداری کرد. این معرفی با وعده‌های بزرگی همراه بود؛ از پردازنده فوق‌پیشرفته Cell گرفته تا پشتیبانی از دیسک‌های بلو-ری (Blu-ray). سونی قصد داشت نه تنها یک کنسول بازی، بلکه یک مرکز سرگرمی کامل برای اتاق نشیمن ارائه دهد که توانایی پخش فیلم‌های باکیفیت را هم داشته باشد.

اما مسیر پلی‌استیشن ۳ در ابتدا هموار نبود. قیمت بسیار بالا و پیچیدگی معماری سخت‌افزاری برای برنامه‌نویسان، چالش‌های بزرگی ایجاد کرد. با این حال، معرفی آن در سال ۸۴ لرزه بر تن رقبا انداخت. رقابت شانه به شانه سونی و مایکروسافت در آن سال، باعث شد که گرافیک بازی‌ها جهشی چندبرابری پیدا کند و ما برای اولین بار طعم واقعی کیفیت اچ‌دی (HD) را در بازی‌ها بچشیم.

زنگ تفریح: وقتی آی‌پاد هنوز یک «خطر» نبود!

یک فکت جالب: در سال ۱۳۸۴، اپل چنان با سرعت در حال تسخیر بازار موسیقی بود که برخی مدیران رقیب فکر می‌کردند این فقط یک تب زودگذر است. جالب است بدانید در آن زمان مدل «آی‌پاد شافل» بدون صفحه نمایش معرفی شد و مردم با اشتیاق آن را می‌خریدند! تصور کنید امروز وسیله‌ای بخرید که هیچ صفحه‌ای نداشته باشد و فقط آهنگ پخش کند؛ احتمالاً فکر می‌کنید به قرن نوزدهم بازگشته‌اید، اما در سال ۸۴ این اوجِ باکلاس بودن بود!

۰۸

پندار خام بیل گیتس: محبوبیت آی‌پاد ماندگار نخواهد بود!

حتی نوابغ هم گاهی اشتباه می‌کنند. بیل گیتس در سال ۱۳۸۴ طی مصاحبه‌ای اعلام کرد که معتقد است موفقیت خیره‌کننده آی‌پاد (iPod) در درازمدت پایدار نخواهد بود. او استدلال می‌کرد که با پیشرفت گوشی‌های موبایل و قابلیت پخش موسیقی در آن‌ها، دیگر کسی به یک دستگاه مجزا برای موزیک نیاز نخواهد داشت. هرچند از نظر فنی حق با او بود (چون آیفون همان گوشی شد)، اما او قدرت برندینگ اپل را دست‌کم گرفته بود.

این پیش‌بینی گیتس نشان‌دهنده فضای رقابتی شدید آن دوران بین ردموند و کوپرتینو بود. مایکروسافت بعدها سعی کرد با زون (Zune) به جنگ آی‌پاد برود اما شکست سختی خورد. این فکت تاریخی به ما یادآوری می‌کند که در دنیای تکنولوژی، پیش‌بینی آینده حتی برای ثروتمندترین آدم جهان هم کار دشواری است و همیشه متغیرهای انسانی و روانی بر منطق فنی غلبه می‌کنند.

۰۹

یاهو مسنجر در اوج محبوبیت

در سال ۱۳۸۴، واتس‌اپ و تلگرامی وجود نداشت؛ تمام زندگی اجتماعی ما در یاهو مسنجر (Yahoo Messenger) خلاصه می‌شد. اتاق‌های گفتگو (Chat Rooms) پر بود از کاربرانی که با نام‌های کاربری عجیب و غریب با هم بحث می‌کردند. ارسال «BUZZ» برای جلب توجه طرف مقابل، استفاده از شکلک‌های متحرک و نوشتن استتوس‌های (Status) کنایه‌آمیز، بخشی از فرهنگ روزمره ما بود.

یاهو در آن زمان پادشاه بلامنازع ارتباطات آنی بود. وب‌کم‌های بی‌کیفیت و اینترنت کند باعث می‌شد تصاویر به صورت فریم‌به‌فریم منتقل شوند، اما لذت آن ارتباط غیرقابل وصف بود. امنیت در یاهو مسنجر عملاً معنایی نداشت و هک کردن آیدی با نرم‌افزارهای ساده «بوتر» (Booster) یک سرگرمی برای نوجوانان محسوب می‌شد. این پلتفرم اولین جایی بود که نسل ما مفاهیم شبکه‌های اجتماعی را در آن آموخت.

۱۰

یادتان می‌آید چقدر WordArt محبوب بود؟!

اگر در سال ۱۳۸۴ دانش‌آموز یا دانشجو بودید و می‌خواستید یک تحقیق یا پروژه ارائه دهید، محال بود از وردآرت (WordArt) در نرم‌افزار آفیس استفاده نکنید. آن متن‌های سه‌بعدی با سایه‌های غلیظ، رنگ‌های رنگین‌کمانی و فرم‌های قوس‌دار، اوج خلاقیت گرافیکی ما در محیط ویندوز XP بود. امروزه این سبک طراحی «دمده» و حتی خنده‌دار به نظر می‌رسد، اما در آن زمان نماد مدرنیته بود.

وردآرت به کاربران عادی اجازه می‌داد بدون دانش فتوشاپ، به متون خود جلوه بصری بدهند. این ابزار بخشی از روان‌شناسی طراحی آن دوران بود که به سمت «اسکیومورفیسم» و حجم‌نمایی تمایل داشت. تماشای آن فونت‌های کج و معوج، حسی از نوستالژی دوران مدرسه و کافی‌نت‌های تاریک را زنده می‌کند که با هیچ فونت مینیمال امروزی قابل تعویض نیست.

۱۱

نرم‌افزار فتومیل یاهو

در دورانی که ارسال فایل‌های حجیم از طریق ایمیل یک مصیبت بود، یاهو سرویسی به نام فتومیل (Yahoo PhotoMail) را معرفی کرد. این قابلیت به کاربران اجازه می‌داد عکس‌های خود را مستقیماً در بدنه ایمیل قرار دهند و آن‌ها را با افکت‌های ساده تزیین کنند. این یک تلاش زودهنگام برای تبدیل ایمیل از یک محیط متنی خشک به یک رسانه بصری جذاب بود.

فتومیل در سال ۱۳۸۴ بسیار مورد توجه قرار گرفت، چون به اشتراک‌گذاری خاطرات خانوادگی را آسان‌تر می‌کرد. در مقایسه با سرویس‌های ابری فعلی مثل گوگل فوتوز (Google Photos)، فتومیل بسیار ابتدایی بود، اما در زمان خودش یک نوآوری در تجربه کاربری (UX) محسوب می‌شد. یاهو با این کار می‌خواست جلوی مهاجرت کاربران به جی‌میل (Gmail) تازه تاسیس را بگیرد.

۱۲

نرم‌افزار WebZip زمانی کلی طرفدار داشت!

امروزه آنلاین بودن دائمی (Always-on) یک فرض بدیهی است، اما در سال ۱۳۸۴ اینترنت یک منبع گران‌بها و محدود بود. نرم‌افزاری مثل WebZip به شما اجازه می‌داد کل یک وب‌سایت را دانلود کرده و روی هارد دیسک ذخیره کنید تا بعداً در حالت آفلاین آن را مطالعه کنید. این کار برای صرفه‌جویی در هزینه تلفن و اشغال نشدن خط منزل ضروری بود.

ما با وب‌زیپ، انجمن‌های علمی یا سایت‌های آموزشی را «تلمبه» می‌کردیم تا در آرامش و بدون استرسِ قطع شدن اتصال، مطالبشان را بخوانیم. این نرم‌افزار یادآور زمانی است که محتوای وب برای ما ارزش فیزیکی داشت و سعی می‌کردیم آن را برای همیشه مال خود کنیم. در دنیای امروز که همه چیز در «ابر» معلق است، درک مفهوم دانلود آفلاین کل یک سایت کمی دشوار به نظر می‌رسد.

۱۳

مرورگر اینترنتی Avant

قبل از اینکه کروم (Chrome) جهان را تسخیر کند، کاربران حرفه‌ای به دنبال جایگزین‌هایی برای اینترنت اکسپلورر بودند. مرورگر آوانت (Avant Browser) یکی از آن گزینه‌های محبوب سال ۱۳۸۴ بود. آوانت در واقع پوسته‌ای بر روی موتور اینترنت اکسپلورر بود اما قابلیت‌هایی مثل مرور تب‌بندی شده (Tabbed Browsing) و مسدودکننده تبلیغات (Ad-blocker) را داشت که خودِ اکسپلورر فاقد آن‌ها بود.

استفاده از آوانت به شما حس یک کاربر حرفه‌ای و «خفن» را می‌داد. این مرورگر بسیار سبک بود و محیط کاربری‌اش قابلیت شخصی‌سازی بالایی داشت. در آن سال‌ها، جنگ مرورگرها تازه داشت گرم می‌شد و آوانت با ارائه امکاناتی که امروز بدیهی هستند، توانست بخشی از بازار را از چنگ غول‌های تنبل آن زمان درآورد.

۱۴

بعضی نرم‌افزارها مثل SnagIt توانسته‌اند محبوب بمانند

در میان انبوه نرم‌افزارهایی که در سال ۱۳۸۴ استفاده می‌کردیم و اکنون به تاریخ پیوسته‌اند، اسنگ‌یت (SnagIt) یک استثنای جالب است. این برنامه در آن زمان هم بهترین ابزار برای عکس‌برداری از صفحه نمایش (Screenshot) بود و اکنون پس از نزدیک به دو دهه، هنوز هم در صدر جدول قرار دارد. ثبات در کیفیت و به‌روزرسانی مداوم مطابق با نیازهای جدید، رمز ماندگاری این ابزار است.

در سال ۸۴، ما از اسنگ‌یت برای ثبت خطاهای ویندوز یا ذخیره محیط چت‌هایمان استفاده می‌کردیم. تفاوت نسخه آن زمان با نسخه فعلی در ابزارهای ویرایشی و قابلیت ضبط ویدئو است که به شدت پیشرفت کرده است. این نرم‌افزار به ما ثابت می‌کند که اگر یک ابزار دیجیتال به درستی یک نیاز واقعی را شناسایی و حل کند، می‌تواند از طوفان‌های تغییر تکنولوژی جان سالم به در ببرد.

مقایسه ماندگاری اسنگ‌یت با زوال نرم‌افزارهایی مثل یاهو مسنجر، درس بزرگی برای توسعه‌دهندگان دارد: «انعطاف‌پذیری و درک اینتنت کاربر». اسنگ‌یت از یک ابزار ساده عکس‌برداری به یک محیط ویرایش تصویر و ویدئو تبدیل شد، در حالی که بسیاری از رقبایش در همان ساختار قدیمی خود درجا زدند و حذف شدند.

جمع‌بندی نهایی

مرور نوستالژی‌های فناورانه سال ۱۳۸۴، تنها یک یادآوری ساده از گجت‌ها و نرم‌افزارهای قدیمی نیست؛ بلکه درک مسیری است که بشریت برای رسیدن به قله‌های فعلی تکنولوژی پیموده است. در آن سال، ما با صبر و حوصله‌ای ستودنی در اتاق‌های گفتگوی یاهو بزرگ شدیم و با دیسک‌های نقره‌ای کنسول‌های نسل جدید، رویاپردازی کردیم. اشتباهات بزرگانی چون بیل گیتس به ما آموخت که بازار هرگز ثابت نمی‌ماند و نوآوری، بی‌رحمانه‌تر از آن است که به پادشاهان قدیمی وفادار بماند. سال ۸۴ نقطه تلاقی خاطرات شیرین و زیربنای سخت‌افزاری امروز ماست؛ دورانی که در آن یاد گرفتیم چگونه دیجیتالی زندگی کنیم و با هر “بوق” مودم، دریچه‌ای رو به جهانی بی‌پایان بگشاییم.

شما در سال ۸۴ کجا بودید؟

قطعا شما هم با شنیدن نام یاهو مسنجر یا صدای دیال‌آپ، خاطره‌ای در ذهنتان زنده شده است. اولین آیدی یاهو شما چه بود؟ یا کدام بازی ایکس‌باکس ۳۶۰ شما را شب‌ها بیدار نگه می‌داشت؟ خوشحال می‌شویم در بخش دیدگاه‌ها، از تجربه‌های دیجیتال و نوستالژی‌های شخصی خود در آن سال‌های خاطره‌انگیز برای ما بنویسید تا با هم به آن دوران سفر کنیم.