یک داستان واقعی: قمار بر روی آخرین دلارها برای نجات فدرال اکسپرس | بازیگرها

بحران سوخت و لبه پرتگاه ورشکستگی

در اوایل دهه ۷۰ میلادی، جهان با اولین شوک بزرگ نفتی روبرو شد. قیمت سوخت هواپیما به شکلی سرسام‌آور افزایش یافت و فدرال اکسپرس که در آن زمان یک استارتاپ نوپا بود، ماهانه حدود یک میلیون دلار ضرر می‌کرد. در یک جمعه سرنوشت‌ساز، فرد اسمیت متوجه شد که در حساب بانکی شرکت تنها ۵۰۰۰ دلار باقی مانده است. این مبلغ حتی برای سوخت‌گیری ناوگان کوچک هواپیماهای شرکت در روز دوشنبه کافی نبود. اسمیت در آن لحظه با واقعیتی تلخ روبرو بود: یا باید تسلیم می‌شد یا راهی غیرممکن برای تامین حداقل ۲۴ هزار دلار هزینه سوخت پیدا می‌کرد.

پرواز به لاس‌وگاس؛ تصمیمی از روی غریزه

فرد اسمیت به جای اینکه آخر هفته را به سوگواری برای شکست شرکتش بگذراند، تصمیمی گرفت که در هیچ کتاب مدیریت بازرگانی (MBA) توصیه نمی‌شود. او بدون اطلاع هیئت مدیره، آخرین ۵۰۰۰ دلار نقدینگی شرکت را برداشت و با هواپیما به لاس‌وگاس رفت. او بعدها در مصاحبه‌ای اعلام کرد که هیچ برنامه استراتژیکی نداشت و فقط حس می‌کرد که باید کاری انجام دهد. او تمام آخر هفته را پشت میزهای بلک‌جک سپری کرد. بلک‌جک بازی‌ای است که برخلاف بسیاری از بازی‌های قمار، ترکیبی از شانس و محاسبات ریاضی (Mathematical Probability) است و اسمیت که همواره به تحلیل‌های دقیق مشهور بود، توانست از این ویژگی به نفع خود استفاده کند.

تبدیل ۵ هزار به ۲۷ هزار دلار

معجزه در صبح روز دوشنبه رخ داد. زمانی که مدیران مالی شرکت با ناامیدی به حساب‌های خالی نگاه می‌کردند، متوجه شدند که مبلغ ۲۷ هزار دلار به حساب شرکت واریز شده است. اسمیت موفق شده بود با برد در بازی بلک‌جک، سرمایه اولیه را بیش از ۵ برابر کند. این مبلغ دقیقاً هزینه‌ای بود که شرکت برای خرید سوخت و ادامه فعالیت به مدت یک هفته دیگر نیاز داشت. این حرکت انتحاری (Hail Mary Pass) به فدرال اکسپرس اجازه داد تا از زمین‌گیر شدن هواپیماهایش جلوگیری کند. اگرچه ۲۷ هزار دلار در مقیاس بدهی‌های میلیونی شرکت ناچیز بود، اما «زمان» گران‌بهایی را برای اسمیت خریداری کرد تا بتواند با سرمایه‌گذاران جدید وارد مذاکره شود.

مدل هاب اند اسپوک و ریشه‌های فنی ایده اسمیت

بسیاری تصور می‌کنند موفقیت فدرال اکسپرس فقط مدیون آن قمار بود، اما واقعیت این است که اسمیت یک ایده انقلابی فنی به نام مدل محور و سخن (Hub-and-Spoke System) داشت. او در دوران تحصیل در دانشگاه ییل (Yale University) مقاله‌ای نوشت و پیشنهاد داد که به جای پروازهای مستقیم بین شهرها، تمام بسته‌ها ابتدا به یک مرکز واحد (Hub) فرستاده شوند و پس از مرتب‌سازی، به مقصدهای نهایی ارسال گردند. جالب است بدانید که استاد او به این مقاله نمره متوسطی داد و ایده او را غیرعملی دانست. اما اسمیت به قدری به این سیستم فنی ایمان داشت که حاضر شد برای حفظ آن، حتی روی آخرین دارایی‌های شرکت قمار کند.

روان‌شناسی خطرپذیری در کارآفرینی

از منظر روان‌پزشکی و علوم رفتاری، اقدام فرد اسمیت نمونه‌ای کلاسیک از تحمل ریسک بالا (High Risk Tolerance) در شخصیت‌های کارآفرین است. جامعه‌شناسان معتقدند در دوران بحران‌های اقتصادی بزرگ، افرادی که دارای تفکر واگرا (Divergent Thinking) هستند، راهکارهایی را انتخاب می‌کنند که برای توده مردم غیرمنطقی به نظر می‌رسد. اسمیت بعدها گفت که وقتی شما در حال غرق شدن هستید، فرقی نمی‌کند که در یک متری ساحل باشید یا در وسط اقیانوس؛ شما باید به هر تخته‌پاره‌ای چنگ بزنید. این ذهنیت «همه یا هیچ» (All-in Mentality) باعث شد که او بتواند فشار روانی خردکننده آن آخر هفته را در کازینو تحمل کند.

بازتاب در سینما و فرهنگ عامه

داستان قمار ۲۷ هزار دلاری اسمیت به قدری جذاب بود که به یکی از اسطوره‌های فرهنگ سازمانی (Corporate Culture) آمریکا تبدیل شد. این ماجرا در مستندهای متعددی از شبکه دیسکاوری (Discovery Channel) و هیستوری (History Channel) بازسازی شده. همچنین در بسیاری از فیلم‌های با موضوع بیزنس، اشارات غیرمستقیمی به این جسارت فرد اسمیت می‌شود. این داستان به نمادی از این ایده تبدیل شده است که گاهی اوقات، بقای یک امپراتوری بزرگ جهانی، تنها به یک تصمیم لحظه‌ای و کمی شانس در پشت میز قمار وابسته است.

قمار به عنوان یک استراتژی موقت، نه دائمی

یکی از سوءبرداشت‌های بزرگ درباره این داستان این است که تصور می‌شود فدرال اکسپرس با قمار ثروتمند شد. اما واقعیت این است که آن ۲۷ هزار دلار فقط برای شرکت «زمان» خرید. در همان یک هفته اضافی که شرکت زنده ماند، اسمیت موفق شد سرمایه‌گذاران را متقاعد کند که ۱۱ میلیون دلار دیگر به شرکت تزریق کنند. این یعنی قمار تنها یک پل اضطراری (Emergency Bridge) بود تا ساختار اصلی بیزنس فرو نریزد. تفاوت کارآفرینان بزرگ با قماربازان عادی در این است که کارآفرینان از قمار برای خرید فرصت جهت اجرای برنامه‌های دقیق استفاده می‌کنند.

تضاد با اصول حاکمیت شرکتی امروزی

اگر امروز مدیرعامل یک شرکت عمومی (Public Company) چنین حرکتی انجام دهد، احتمالاً بلافاصله توسط هیئت مدیره اخراج و با پیگردهای قانونی سنگین روبرو می‌شود. در دهه ۷۰ میلادی، قوانین نظارتی و حاکمیت شرکتی (Corporate Governance) به سختی امروز نبود. استفاده از دارایی‌های شرکت برای قمار، امروزه یک تخلف جدی مالی (Financial Misconduct) محسوب می‌شود. با این حال، در آن زمان که فدرال اکسپرس هنوز یک شرکت خصوصی کوچک بود، فرد اسمیت به عنوان مالک اصلی حق داشت که چنین ریسک بزرگی را بپذیرد.

تأثیر پیشینه نظامی فرد اسمیت

بسیاری از تحلیل‌گران معتقدند جسارت اسمیت ریشه در دوران خدمت او در ارتش تفنگداران دریایی ایالات متحده  دارد. او در جنگ ویتنام حضور داشت و دو دوره خدمت عملیاتی را پشت سر گذاشته بود. کسی که در میدان نبرد با مرگ روبرو شده است، ترسی از دست دادن چند هزار دلار در کازینو ندارد. انضباط نظامی و توانایی تصمیم‌گیری تحت فشار شدید که در ارتش آموخته بود، به او کمک کرد تا در بحرانی‌ترین لحظات فدرال اکسپرس، خونسردی خود را حفظ کند و بر شانس تکیه کند.

سرانجام؛ از ۵۰۰۰ دلار تا میلیاردها دلار ارزش

امروز فدرال اکسپرس (FedEx) بیش از ۶۰۰ هواپیما و صدها هزار کارمند در سراسر جهان دارد و ارزش بازار آن به ده‌ها میلیارد دلار می‌رسد. داستان آن ۵۰۰۰ دلار اکنون به عنوان یک فولکلور بیزنسی (Business Folklore) در کالج‌های مدیریت تدریس می‌شود. این واقعه به ما یادآوری می‌کند که موفقیت‌های بزرگ گاهی به مویی بند هستند و ایمان قلبی یک بنیان‌گذار به ایده خود، می‌تواند غیرممکن‌ها را ممکن سازد. اگر فرد اسمیت آن شب در لاس‌وگاس می‌باخت، شاید امروز مفهوم ارسال یک‌روزه بسته (Overnight Delivery) به شکلی که می‌شناسیم وجود نداشت.