انقلاب فرانسه یکی از نقاط عطف تاریخ معاصر است که با شعارهای آزادی، برابری و برادری آغاز شد. اما او به سرعت از مسیری تاریک و خونین سر خورد. دوره ای که به عنوان سلطنت وحشت شناخته می شود شاهد اعمال خشونت آمیز بود که حتی با استانداردهای قرن هجدهم باورنکردنی به نظر می رسید.
این مقاله به بررسی جنبه های پنهان روانی و اتفاقات عجیبی می پردازد که در سایه گیوتین و هرج و مرج در خیابان های پاریس رخ داد و چهره تاریخ را برای همیشه تغییر داد.
۰۱
گیوتین به عنوان یک سرگرمی خانوادگی
در اوج انقلاب، اعدام با گیوتین به یک رویداد اجتماعی و تفریحی تبدیل شده بود. مردم نه تنها برای تماشا جمع میشدند، بلکه برنامههای روزانهشان را در زمان اجرا تنظیم میکردند. نکته جالب اینجاست که در نزدیکی محل اعدام، رستوران ها و کافه هایی با موضوع انقلاب ایجاد شده و حتی منوهای غذایی خاصی برای تماشاچیان ارائه می شود. بچه ها هم از این فضا بی بهره نبودند. اسباب بازی های کوچکی به شکل گیوتین ساخته شد که کودکان با آن سر عروسک های خود را می برند. این پدیده در اصطلاح جامعه شناختی نشان دهنده عادی شدن خشونت در جامعه تحت فشار است.
۰۲
افسانه هوشیاری پس از سر بریدن
یکی از بزرگترین دغدغه های علم پزشکی در آن زمان، مسئله هوشیاری پس از بریدن سر بود. شایعاتی وجود داشت مبنی بر اینکه سرها پس از جدا شدن از جسد، همچنان می توانند برای لحظه ای محیط اطراف را درک کنند. معروف ترین داستان مربوط به شارلوت کوردی است. می گویند وقتی جلاد به صورت بریده اش سیلی زد، گونه هایش سرخ شد و صورتش حالتی عصبانی به خود گرفت. این امر باعث شد تا پزشکان آزمایشهای عجیبی انجام دهند، مانند صدا زدن قربانی بلافاصله پس از اعدام یا بررسی واکنش چشمها به نور خورشید که در گزارشهای کالبد شکافی آن زمان ثبت شده بود.
۰۳
ضیافت قربانیان
پس از پایان دوران وحشت، بازماندگان اعدام شدگان مهمانی های بسیار عجیبی به نام Bals des Victimes برگزار کردند. ورود به این جشن ها فقط برای کسانی مجاز بود که یکی از بستگان درجه یک خود را در گیوتین از دست داده بودند. شرکت کنندگان با لباس عزا ظاهر شدند و مدل موی خاصی را انتخاب کردند که در آن موها کاملاً از پشت گردن تراشیده می شد. دقیقاً همان وضعیتی که جلادان قبل از مرگ داشتند. آنها همچنین نوارهای قرمز رنگی را به دور گردن خود می بستند که نماد محل برخورد تیغه گیوتین بود. این رفتار پاسخ روانی به آسیب های جمعی تلقی می شود.
۰۴
قتل های سپتامبر و خشونت های خودجوش
قبل از اینکه سیستم اعدام های دولتی به طور کامل سازماندهی شود، پاریس شاهد قتل های بی رحمانه خودجوش بود که به قتل عام سپتامبر معروف شد. در این حادثه، اوباش خشمگین به زندان ها نفوذ کردند و هزاران زندانی را بدون محاکمه کشتند. آنچه تکان دهنده بود نحوه برخورد آنها با شاهزاده خانم لامبال بود. جسد او پس از قتل در خیابانها کشیده شد و گفته میشود سرش روی نیزه گذاشته شده و در مقابل پنجره اتاق خواب ملکه ماری آنتوانت به نمایش گذاشته شده است. این سطح از وحشیگری، فروپاشی کامل ساختارهای اجتماعی و اخلاقی را در جریان گذار سیاسی نشان می دهد.
۰۵
گیوتین و حقوق برابر در مرگ
جالب است بدانید که خود دکتر گیوتین (Joseph-Ignace Guillotin) نیز مخالف مجازات اعدام بود، اما از آنجایی که می دانست لغو آن غیرممکن است، وسیله ای را پیشنهاد کرد که مرگ را سریع و بی دردسر کند. قبل از انقلاب، اشراف را با شمشیر و مردم عادی را با روش های طولانی و پر پیچ و خم اعدام می کردند. گیوتین در واقع ابزاری برای برابری بود به طوری که همه شهروندان بدون توجه به طبقه اجتماعی شان به یک شکل کشته می شدند. با این حال، نام دکتر گیوتین به نمادی از وحشت تبدیل شد تا بشردوستی، و خانواده او بعدا مجبور شدند نام خانوادگی خود را تغییر دهند تا از انگ دستگاه فرار کنند.
۰۶
غرق شدن دسته جمعی در نانت
در حالی که پاریس مشغول گیوتین بود، روش های وحشتناک تر قتل در شهر نانت (نانت) ابداع شد. ژان باپتیست کریر برای صرفه جویی در وقت و هزینه، زندانیان را در قایق های نشت دار قرار داد و آنها را در رودخانه لوار غرق کرد. این رویداد به غرق شدن نویادهای نانت معروف شد. او حتی یک روش سادیستی به نام ازدواج جمهوری خواه را ابداع کرد که در آن زن و مرد جوانی را برهنه می بستند و سپس به آب می انداختند. این سطح از جنون اداری در ترور یکی از تاریک ترین قسمت های تاریخ انقلاب است.
۰۷
اعدام دانشمندان و نخبگان.
انقلاب حتی از علم هم کوتاهی نکرد. آنتوان لاووازیه، که به عنوان پدر شیمی مدرن شناخته می شود، در جریان پانیک به دلیل همکاری با سیستم مالیاتی قدیمی اعدام شد. هنگامی که از قاضی خواسته شد اعدام او را برای تکمیل یک آزمایش علمی به تعویق بیندازد، قاضی این جمله معروف را گفت: «جمهوری به دانشمندان نیاز ندارد». مرگ لوازیر پارادوکس انقلابی را نشان می دهد که به دنبال روشنگری بود اما نخبگان خود را قربانی افراط گرایی سیاسی کرد. حتی در آخرین لحظات زندگی خود، طبق افسانه، لوازیر قصد داشت آزمایشی را در مورد مدت زمان هوشیاری یک سر بریده انجام دهد.
۰۸
زنانی که هنگام بافندگی شاهد اعدام بودند.
معروف است که گروهی از زنان پاریسی معروف به تریکوتوس یا بافنده بودند که در مراسم اعدام شرکت می کردند. آنها در ردیف های جلو می نشستند و در حالی که با آرامش لباس می بافتند سرها را از بدن جدا می کردند. این زنان به نماد ظلم و بی تفاوتی توده ها تبدیل شدند. تصویر او در ادبیات کلاسیک از جمله داستان دو شهر اثر چارلز دیکنز به خوبی نشان داده شده است. حضور مداوم آنها نشان داد که چگونه خشونت به بخشی از زندگی روزمره مردم تبدیل شده است.
۰۹
تخریب مقبره پادشاهان
انقلابیون نه تنها زنده ها را کشتند. مرده را هم نمی بخشیدند. در فرآیندی به نام هتک حرمت، مقبره های پادشاهان فرانسوی در کلیسای سنت دنیس تخریب شد. اجساد پادشاهانی که قرنها مرده بودند از مقبرههایشان بیرون آورده شدند و در گودالهای عظیم انداخته شدند. آنها حتی سرب قبرها را برای ساختن مهمات جنگی ذوب کردند. این جنبش نه تنها یک اقدام سیاسی علیه سلطنت بود، بلکه یک حمله فرهنگی به هویت تاریخی فرانسه بود که با خشونت شدید همراه بود.
۱۰
قانون مظنونین و پارانویای جمعی
در طول سالهای بیشترین خشونت، قانونی به نام قانون مظنونان به تصویب رسید که اجازه میداد هر کسی که رفتار مشکوک به نظر میرسید دستگیر شود. این باعث پارانویای گسترده شد. بنابراین مردم حتی از سایه خود می ترسیدند. کافی بود کسی آنقدر نسبت به انقلاب مشتاق به نظر نرسد که او را خائن بدانند. این محیط پلیسی و امنیتی مبنای بسیاری از رمان ها و فیلم های تاریخی شده است که نشان می دهد چگونه نزدیک ترین دوستان یکدیگر را برای نجات جان خود به چوبه دار فرستادند.
۱۱
سرنوشت عجیب جلاد معروف
چارلز هانری سانسون، جلاد رسمی پاریس، به یکی از عجیب ترین چهره های این دوران تبدیل شد. او که مردی بسیار مذهبی و تحصیل کرده بود، مسئول اعدام بیش از سه هزار نفر از جمله لویی شانزدهم بود. او در خاطراتش می نویسد که از کارش متنفر بود اما آن را یک وظیفه ملی می دانست. جالب اینجاست که او پس از اعدام شاه دچار افسردگی شدید شد و حتی هزینه مراسم مخفیانه ای را برای روح شاه پرداخت کرد. زندگی او تضاد عجیبی را بین وظیفه رسمی و اخلاق شخصی نشان می دهد.
۱۲
قتل و تخریب رهبرانقلاب.
شاید بزرگترین طنز تاریخ این باشد که بسیاری از معماران خشونت قربانی همان خشونتی شدند که ترویج کردند. ماکسیمیلیان روبسپیر، شخصیت برجسته عصر وحشت، سرانجام توسط همان گیوتینی که هزاران نفر را به آنجا فرستاده بود، اعدام شد. در زمان اعدام فک وی را که بر اثر شلیک گلوله آسیب دیده بود با پارچه ای بسته و جلاد با بی رحمی آن را باز کرد تا تیغه بهتر کار کند. این پایان نمادین نشان داد که چگونه یک انقلاب می تواند فرزندان خود را ببلعد (انقلاب فرزندان خود را می بلعد) و هیچکس از شعله خشم عمومی در امان نیست.
دکتر علیرضا مجیدی
دکتر، نویسنده و موسس وبلاگ “Un Doctor”
دکتر علیرضا مجیدی نویسنده و موسس وبلاگ “Un Doctor”.
با بیش از 20 سال نگارش مستمر “مخلوط” در زمینه پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
بیایید با هم متفاوت فکر کنیم!