گرلین؛ زنگ گرسنگی در معده
گرلین هورمونی است که عمدتاً در سلول های اپیتلیال کف معده تولید می شود. این هورمون به عنوان تنها هورمون اورکسیژنیک در گردش خون انسان شناخته می شود. وقتی معده خالی است، ترشح گرلین افزایش می یابد و از طریق جریان خون به هیپوتالاموس مغز می رسد تا پیام نیاز به خوردن را ارسال کند. جالب است بدانید که سطح این هورمون درست قبل از وعده های غذایی معمولی به اوج خود می رسد و بلافاصله بعد از غذا خوردن کاهش می یابد.
لپتین؛ ترمز بیولوژیکی در مصرف انرژی
لپتین که از کلمه یونانی Leptos به معنای لاغر گرفته شده است از بافت چربی ترشح می شود. وظیفه اصلی آن اطلاع رسانی به مغز در مورد میزان ذخایر چربی در بدن است. زمانی که ذخایر چربی کافی باشد، لپتین به مغز می گوید که نیازی به خوردن بیشتر نیست و متابولیسم را افزایش می دهد. در حقیقت، این هورمون نقش یک ترموستات انرژی را ایفا می کند که از تجمع بیش از حد چربی جلوگیری می کند.
پارادوکس مقاومت به لپتین
یکی از بزرگترین اشتباهات علمی گذشته این بود که افراد دارای اضافه وزن دچار کمبود لپتین هستند. اما تحقیقات نشان داده است که این افراد سطح لپتین بسیار بالایی دارند. مشکل اصلی مقاومت به لپتین است. در این حالت مغز پیام های لپتین را دریافت نمی کند و علیرغم وجود چربی زیاد، فکر می کند بدن گرسنه است. این پدیده شباهت زیادی به مقاومت به انسولین در دیابت نوع 2 دارد.
تاثیر کم خوابی بر هورمون های اشتها
مطالعات گسترده در زمینه طب خواب نشان داده است که حتی یک شب کم خوابی می تواند تعادل هورمونی را به هم بزند. کمبود خواب باعث افزایش سطح گرلین و به طور همزمان سطح لپتین می شود. این ترکیب کشنده منجر به میل شدید به مصرف غذاهای سرشار از کالری و کربوهیدرات های ساده (Simple Carbohydrates) در روز بعد می شود. در واقع مغز خسته به دنبال سریعترین منبع انرژی برای بیدار ماندن است.
گرلین و حافظه؛ ارتباط فراتر از شکم.
یافته های نادر در علوم اعصاب نشان می دهد که گیرنده های گرلین در هیپوکامپ، مرکز یادگیری و حافظه مغز نیز وجود دارد. برخی از محققان بر این باورند که گرلین عملکرد شناختی را در هنگام گرسنگی بهبود می بخشد تا بدن بتواند با تمرکز بیشتری به دنبال غذا بگردد. این یک سازگاری تکاملی برای بقا در دوران باستان بوده است.
چرا رژیم های سخت معمولا شکست می خورند؟
هنگامی که شما به سرعت وزن کم می کنید، بدن این وضعیت را به عنوان یک تهدید برای بقا درک می کند. در پاسخ، سطح لپتین به شدت کاهش می یابد و ترشح گرلین افزایش می یابد. این تغییرات هورمونی می تواند ماه ها یا حتی سال ها پس از پایان رژیم ادامه داشته باشد. به همین دلیل است که بسیاری از افراد پس از کاهش وزن، با اشتهای سیری ناپذیری مواجه می شوند که باعث افزایش وزن آنها می شود.
گرلین و اعتیاد؛ لذت بیشتر از ضرورت
گرلین سیستم پاداش مغز و مسیرهای دوپامینرژیک را تحریک می کند. این بدان معناست که گرلین نه تنها شما را گرسنه می کند، بلکه لذت خوردن غذاهای شیرین و چرب را نیز افزایش می دهد. در جوامع مدرن که دسترسی به غذاهای فرآوری شده بسیار آسان است، این هورمون می تواند رفتارهایی شبیه به اعتیاد به غذا را تحریک کند.
استرس و اشتهای کاذب.
در طول استرس مزمن، هورمون کورتیزول افزایش می یابد که به نوبه خود باعث افزایش سطح گرلین می شود. این پدیده یک توضیح روانشناختی از خوردن عاطفی است. در شرایط استرس زا، بدن به دنبال ذخیره انرژی است و گرلین ابزار اصلی برای وادار کردن فرد به مصرف کالری اضافی در شرایط بحرانی در نظر گرفته می شود.
نقش پروتئین ها در مهار گرلین
تحقیقات تغذیه ای نشان می دهد که درشت مغذی های مختلف اثرات متفاوتی بر گرلین دارند. پروتئین موثرترین ماده مغذی برای سرکوب طولانی مدت گرلین است. در حالی که کربوهیدرات ها باعث کاهش سریع اما موقت گرلین می شوند، مصرف پروتئین باعث می شود این هورمون برای مدت طولانی تری در سطح پایین باقی بماند و فرد احساس سیری بیشتری کند.
کشف لپتین؛ انقلابی در پایان قرن بیستم
لپتین اولین بار در اواسط دهه 1990 کشف شد. قبل از آن، دانشمندان فکر می کردند که بافت چربی فقط یک مکان ذخیره سازی غیرفعال است. کشف لپتین نشان داد که چربی در واقع یک غده درون ریز فعال است که متابولیسم و رفتارهای غذایی را با ترشح هورمون ها کنترل می کند. این کشف مسیر تحقیقات چاقی را برای همیشه تغییر داد.
فروکتوز و تغییر سیگنال دهی لپتین
برخی از مطالعات جامعه شناختی و بیوشیمیایی نشان می دهد که مصرف زیاد فروکتوز موجود در نوشابه ها و شیرینی های صنعتی می تواند باعث مقاومت در برابر لپتین در کبد و مغز شود. بر خلاف گلوکز، فروکتوز ترشح انسولین را تحریک نمی کند و گرلین را به همان میزان کاهش می دهد، بنابراین مغز متوجه هجوم کالری نمی شود و فرمان سیری را نمی دهد.
ورزش و حساسیت هورمونی.
فعالیت بدنی منظم یکی از بهترین راه ها برای بهبود حساسیت مغز به لپتین است. ورزش نه تنها کالری می سوزاند، بلکه التهاب هیپوتالاموس را نیز کاهش می دهد و به لپتین اجازه می دهد پیام سیری را بهتر منتقل کند. جالب اینجاست که تمرینات هوازی تاثیر متفاوتی نسبت به تمرینات مقاومتی بر سطوح کوتاه مدت گرلین دارد.
گرلین و سلامت استخوان
یک واقعیت کمتر شناخته شده این است که گرلین همچنین در بازسازی استخوان نقش دارد. تحقیقات نشان می دهد که این هورمون تکثیر استئوبلاست ها یا سلول های استخوان ساز را تحریک می کند. این نشان دهنده ارتباط عمیق بین وضعیت تغذیه و قدرت اسکلتی بدن انسان است.
تاثیر جراحی های چاقی بر هورمون ها.
در جراحی هایی مانند آستین معده، بخشی از معده که بیشترین میزان گرلین را تولید می کند، برداشته می شود. کاهش ناگهانی و شدید سطح گرلین پس از جراحی یکی از دلایل اصلی موفقیت این جراحی ها در کاهش اشتهای بیماران است که فراتر از کاهش فیزیکی صرف حجم معده است.
تنوع ژنتیکی در گیرنده های لپتین
تفاوت های فردی در پاسخ به رژیم غذایی اغلب ریشه در ژنتیک دارد. برخی از افراد دارای پلی مورفیسم های خاصی در ژن گیرنده لپتین هستند که آنها را مستعد چاقی می کند. حتی با داشتن یک سبک زندگی سالم، این افراد ممکن است به تلاش بیشتری برای کنترل اشتهای خود نیاز داشته باشند زیرا سیستم سیری آنها به طور پیش فرض کمی ضعیف تر است.