دنیای رسانههای دیجیتال امروزی بدون نام توئیچ (Twitch) چیزی کم دارد. پلتفرمی که اکنون به غول بیرقیب پخش زنده (Live Streaming) تبدیل شده، ریشه در یک ایده دیوانهوار و جسورانه دارد که در سال ۲۰۰۷ میلادی شکل گرفت. همهچیز از یک کلاه لبهدار و یک دوربین کوچک شروع شد که قرار بود زندگی خصوصی یک جوان را به صورت بیستوچهار ساعته به کل دنیا نشان دهد. این ایده که در ابتدا راهی برای فرار از بیحوصلگی یا شاید کسب شهرت به نظر میرسید، ناخودآگاه سنگ بنای صنعتی را بنا نهاد که امروزه میلیاردها دلار ارزش دارد و فرهنگ تعاملات آنلاین را برای همیشه تغییر داد. در این مقاله به بررسی ابعاد پنهان این سفر پرماجرا میپردازیم.
۰۱
جاستین کان و تولد لایفکستینگ
در سال ۲۰۰۷ میلادی جاستین کان (Justin Kan) تصمیمی گرفت که در آن زمان غیرممکن و حتی مضحک به نظر میرسید. او یک دوربین را به کلاه خود متصل کرد و از طریق یک کولهپشتی مجهز به مودمهای متعدد، زندگی خود را به صورت شبانهروزی در وبسایتی به نام جاستین تیوی (Justin.tv) پخش کرد. این پدیده که لایفکستینگ (Lifecasting) نامیده شد، اولین تلاش جدی برای تبدیل زندگی عادی به یک نمایش واقعی (Reality Show) بدون توقف بود. جاستین حتی در زمان خواب، غذا خوردن و ملاقاتهای خصوصی نیز دوربین را خاموش نمیکرد. این اقدام جاستین در واقع آزمونی برای تحمل روانی انسان در برابر نگاه همیشگی غریبهها بود.
۰۲
کابوسهای فنی در دوران اینترنت دیالآپ
اجرای یک پخش زنده بیستوچهار ساعته در سال ۲۰۰۷ یک کابوس مهندسی بود. در آن دوران پهنای باند اینترنت به شدت محدود بود و تکنولوژی فشردهسازی ویدیو به پیشرفت امروز نرسیده بود. تیم فنی جاستین مجبور بود چندین مودم نسل سوم (3G) را با هم ترکیب کند تا بتواند پهنای باند لازم برای ارسال تصویر را فراهم کند. قطعیهای مکرر، داغ شدن بیش از حد تجهیزات و وزن سنگین باتریهایی که جاستین باید با خود حمل میکرد، از چالشهای فیزیکی این پروژه بود. آنها عملاً در حال اختراع چرخ در دنیای استریمینگ بودند و بسیاری از پروتکلهایی که امروزه به صورت استاندارد در توئیچ استفاده میشوند، ریشه در خطاهای فنی آن دوران دارند.
۰۳
جادوی چت و قدرت جامعهسازی
یکی از جالبترین حقایق درباره شروع توئیچ این است که مردم پس از مدتی از دیدن کارهای روزمره جاستین خسته شدند. خرید کردن یا مسواک زدن او دیگر جذابیتی نداشت اما بخش چت زنده (Live Chat) که در کنار ویدیو قرار داشت، تبدیل به یک پدیده شد. کاربران متوجه شدند که بیش از آنکه به زندگی جاستین اهمیت بدهند، به گفتگو با یکدیگر درباره آنچه میبینند علاقه دارند. این اولین جرقه شکلگیری جوامع مجازی (Virtual Communities) در لحظه بود. هویت توئیچ از همان ابتدا نه بر پایه محتوا، بلکه بر پایه تعامل (Interaction) شکل گرفت. این موضوع در روانشناسی اجتماعی به عنوان نیاز به تعلق در فضاهای دیجیتال شناخته میشود که توئیچ به خوبی به آن پاسخ داد.
۰۴
شوخیهای خطرناک و دردسرهای پلیس
پخش زنده مکان دقیق جاستین را نشان میداد و این موضوع باعث بروز مشکلاتی شد که امروزه به آن سواتینگ (Swatting) میگویند. کاربران اینترنتی برای شوخی یا آزار، با پلیس تماس میگرفتند و گزارشهای دروغین از جنایت در محل حضور جاستین میدادند. چندین بار نیروهای ویژه پلیس به خانه یا محل حضور او یورش بردند در حالی که هزاران نفر در حال تماشای این صحنهها به صورت زنده بودند. این حواشی نشان داد که حریم خصوصی (Privacy) در دنیای پخش زنده چقدر آسیبپذیر است. این چالشها باعث شد قوانین سختگیرانهای در نسخههای بعدی سایت وضع شود تا امنیت استریمرها حفظ گردد.
۰۵
تغییر مسیر به سمت دنیای گیمینگ
پس از مدتی جاستین تیوی به دستههای مختلفی تقسیم شد. مدیران سایت متوجه شدند که بخش بازیهای ویدئویی (Gaming) با سرعتی غیرقابل باور در حال رشد است. گیمرها از این پلتفرم برای نشان دادن مهارتهای خود و آموزش به دیگران استفاده میکردند. در سال ۲۰۱۱ میلادی تصمیم گرفته شد که بخش گیمینگ به یک سایت مجزا به نام توئیچ تغییر نام دهد. این چرخش استراتژیک یکی از موفقترین تصمیمات تاریخ سیلیکون ولی (Silicon Valley) بود. آنها متوجه شدند که برخلاف زندگی معمولی، بازیهای ویدئویی پتانسیل نامحدودی برای ایجاد هیجان و محتوای بصری دارند و مخاطبان این حوزه وفاداری بسیار بالایی دارند.
۰۶
جنگ آمازون و گوگل بر سر توئیچ
در سال ۲۰۱۴ توئیچ به قدری بزرگ شده بود که غولهای فناوری برای تصاحب آن وارد رقابت شدند. ابتدا شایعاتی مبنی بر خرید توئیچ توسط گوگل به گوش میرسید تا آن را با یوتیوب (YouTube) ادغام کند. اما در نهایت این شرکت آمازون (Amazon) بود که با پیشنهادی حدود ۹۷۰ میلیون دلار، توئیچ را از آن خود کرد. جف بزوس (Jeff Bezos) پتانسیل توئیچ را نه فقط در ویدیو، بلکه در همگرایی رسانه و تجارت الکترونیک میدید. این خرید باعث شد توئیچ به منابع نامحدود ابری آمازون (AWS) دسترسی پیدا کند و زیرساختهای خود را برای میزبانی از میلیونها بیننده همزمان تقویت نماید.
۰۷
پدیده عجیب توئیچ پلیز پوکمون
یکی از بزرگترین آزمایشهای اجتماعی تاریخ اینترنت در توئیچ رخ داد. در کانالی به نام توئیچ پلیز پوکمون (Twitch Plays Pokémon) هزاران کاربر به طور همزمان با تایپ کردن دستورات در چت، یک شخصیت واحد را در بازی کنترل میکردند. این هرجومرج مطلق منجر به شکلگیری یک هوش جمعی (Collective Intelligence) شد. این رویداد ثابت کرد که توئیچ فقط مکانی برای تماشا نیست، بلکه فضایی برای مشارکت فعال است. این پدیده حتی توجه جامعهشناسان را به خود جلب کرد تا نحوه همکاری انسانها در شرایط آنارشی دیجیتال را بررسی کنند. این رویداد با ثبت در کتاب رکوردهای گینس، نام توئیچ را فراتر از دنیای گیمینگ برد.
۰۸
ارتباط با سندرم نمایش ترومن
پخش زنده زندگی جاستین کان شباهت عجیبی به فیلم نمایش ترومن (The Truman Show) داشت. روانپزشکان در آن دوران اصطلاحی را به نام سندرم نمایش ترومن مطرح کردند که در آن فرد تصور میکند تمام زندگیاش در حال پخش شدن برای دیگران است. تفاوت در این بود که جاستین داوطلبانه این کار را انجام میداد. این موضوع پرسشهای اخلاقی زیادی را درباره تاثیرات بلندمدت عدم حفظ حریم خصوصی بر سلامت روان (Mental Health) مطرح کرد. توئیچ امروزه با دستهبندی فقط چت (Just Chatting) دوباره به همان ریشهها بازگشته است، جایی که استریمرها ساعتها درباره مسائل روزمره با مخاطبان خود صحبت میکنند.
۰۹
فرهنگ ایموجیها و زبان اختصاصی
توئیچ زبانی مخصوص به خود دارد که از طریق شکلکها یا همان ایموتها (Emotes) بیان میشود. مشهورترین آنها کاپا (Kappa) است که برای نشان دادن کنایه و تمسخر به کار میرود. این تصویر متعلق به یکی از کارمندان اولیه جاستین تیوی است. این فرهنگ به قدری در عمق اینترنت نفوذ کرده که کاربران در پلتفرمهای دیگر نیز از این اصطلاحات استفاده میکنند. این ایموتها در واقع ابزارهای ارتباطی غیرکلامی هستند که به مخاطب اجازه میدهند در کسری از ثانیه احساس خود را در میان سیل عظیم پیامهای چت به استریمر منتقل کند.
۱۰
اقتصاد استریمینگ و اشتراکهای پولی
توئیچ مدلی از درآمدزایی را معرفی کرد که قبل از آن به این شکل وجود نداشت. سیستم اشتراک (Subscription) و اهدا (Donation) به طرفداران اجازه داد مستقیماً از محتواساز مورد علاقه خود حمایت کنند. این مدل اقتصادی باعث شد که استریمینگ از یک سرگرمی ساده به یک شغل تماموقت تبدیل شود. برخی از استریمرهای تراز اول سالانه میلیونها دلار درآمد دارند. این موضوع باعث تغییر نگاه جامعه به مفهوم کار (Work) شد و نشان داد که سرگرمی و تعامل اجتماعی میتواند به اندازه مشاغل سنتی سودآور باشد.
۱۱
تأثیر بر صنعت موسیقی و کپیرایت
یکی از چالشهای بزرگ توئیچ در سالهای اخیر، قوانین حقوق معنوی یا کپیرایت (Copyright) بوده است. در ابتدا استریمرها بدون محدودیت از موسیقیهای معروف در پسزمینه استفاده میکردند. اما با بزرگ شدن پلتفرم، شرکتهای بزرگ موسیقی وارد عمل شدند و موجی از اخطارهای قانونی را روانه توئیچ کردند. این موضوع باعث شد توئیچ سیستمهای تشخیص خودکار صدا را راهاندازی کند و حتی بخشهای ضبط شده ویدیوها را بیصدا کند. این تقابل نشان داد که قوانین سنتی کپیرایت هنوز با سرعت دنیای استریمینگ هماهنگ نشدهاند.
۱۲
روابط فرااجتماعی و دلبستگی کاربران
توئیچ بستری برای شکلگیری روابط فرااجتماعی (Parasocial Relationships) است. مخاطبان ساعتها به تماشای یک نفر مینشینند، با او صحبت میکنند و به مرور احساس میکنند که او را به خوبی میشناسند و با او دوست هستند، در حالی که استریمر هیچ شناخت شخصی از تکتک آنها ندارد. این پدیده از نظر جامعهشناختی هم فرصت است و هم تهدید. از یک سو تنهایی افراد را کاهش میدهد و از سوی دیگر میتواند باعث دلبستگیهای کاذب و آسیبهای عاطفی شود. توئیچ به خوبی از این پیوند عاطفی برای پایداری پلتفرم خود استفاده کرده است.
۱۳
فراتر از گیم؛ آشپزی، هنر و سیاست
اگرچه توئیچ با گیمینگ به اوج رسید، اما امروزه به بستری برای انواع محتوا تبدیل شده است. دستههایی مانند هنر (Art)، موسیقی (Music) و حتی سیاست در توئیچ بسیار فعال هستند. در دوران انتخابات کشورهای مختلف، بسیاری از سیاستمداران از توئیچ برای برقراری ارتباط با نسل جوان (Gen Z) استفاده میکنند. این تنوع نشان میدهد که فرمت پخش زنده و تعامل چت، برای هر نوع محتوایی کارآمد است و محدود به بازیهای ویدئویی نمیشود. توئیچ اکنون رقیبی جدی برای تلویزیونهای سنتی در جذب مخاطبان زیر ۳۰ سال است.
۱۴
میراث جاستین کان برای آینده
امروز جاستین کان دیگر در مدیریت مستقیم توئیچ نقشی ندارد، اما میراث او در تمام بخشهای اینترنت دیده میشود. اینستاگرام لایو (Instagram Live)، تیکتاک (TikTok) و بسیاری از پلتفرمهای دیگر مدیون جسارت او در سال ۲۰۰۷ هستند. او ثابت کرد که شفافیت (Transparency) و به اشتراکگذاری لحظهای زندگی، جذابیتی ذاتی برای انسانها دارد. اگرچه ایده پخش ۲۴ ساعته زندگی شخصی شکست خورد، اما باعث تولد پلتفرمی شد که نحوه تماشای ویدیو را در کل جهان تغییر داد. او اکنون به عنوان یک سرمایهگذار خطرپذیر به حمایت از ایدههای جسورانه دیگر میپردازد.
نوشتههای مرتبط با داستانهای واقعی شرکتهای بزرگ
دکتر علیرضا مجیدی
پزشک، نویسنده و بنیانگذار وبلاگ «بازیگرها»
دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیانگذار وبلاگ «بازیگرها».
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!