1.نقاط عطف؛ چرا «اولینها» مهماند؟
در صنعت تبلیغات امروز، از عباراتی مانند «اولین»، «بهترین» و «بزرگترین» امری رایج است. شاید در نگاه نخست، اینها صرفاً شگردهایی برای جلب توجه داشته باشند، اما واقعاً «اولینها» زمانی میتوانند آنها را در گذر زمان دنبال کنیم. همانطور که به پیدایش نقشها و تحولات آنها مینگریم، متوجه میشویم از حرکتهایی که بهسادگی از کنارشان میگذرند، در زمان خود نقاط عطف بزرگی بودهاند.
2.آغاز نقشنگارها؛ از ساسانیان تا سلجوقیان
نگاه به گذشته هنر پارچهبافی نشان میدهد که از همان دوران ابتدایی، نقشها حامل معنا و بازتابدهنده تفکر هنرمند بوده است. در دوره ساسانی، نقوش حیوانی و گیاهی با هندسههای مخصوص پدیدار میشوند. از درخت زندگی تا بز افسانههای. پس از آن، در دوره اسلامی، نقوش اسلیمیها جایگاه خود را پیدا میکنند و در دوره سلجوقی، نقشهای حیوانی، گیاهی و هندسی را قوی میکنند. این تحولات، نقاطی هستند که با اتصال آنها، مسیر رشد هنر ایران را میتوانم ترسیم کنم.
3.استقلال طراحی پارچه دردوره صفوی
در دوره صفوی، طراحی پارچه در امتداد تحول نقشهای مایههایی که ایرانی بهعنوان مستقل شکل میگیرند. نقشهایی چون گل و مرغ، درختان ریشهدار در باغ ایرانی، صحنههای شکار و مجالس بزمی، همگی جلوههای تازه به پارچهها میدهند. در این دوره و سایر دوره های تاریخی همیشه خلاقیت و اصالت ایرانی مشهود است. هنرمند ارهند دیگر وام گرفته، هرگز به تقلید آن بسنده نکرده است. در حقیقت میتوان گفت همیشه جلوههای هنر دیگر فرهنگها در این سرزمین به تعبیری «ایرانیزه» شده و روح ایرانی در آن دمیده شده است.
4.زایش هنر قلمکار؛ تجربه هنرمند ایرانی
در دوره صفوی، ظهور هنر چاپ پارچه و قلمکار است. هنرشی روی پارچه رفت. او پس از آزمونوخطا آموخت که پارچه باید خشک شود، رنگ برای ماندگاری بجوشد و در رودخانه شسته شود. این روند طبیعی، زاینده رود را به بخشی از چرخه تولید قلمکار تبدیل کرد. سود؛ تصویری که حتی تا دوران معاصر یعنی پیش از خشکی رودخانه در اصفهان، دیده میشد و ریشهای در تجربهای از قلمکاران ایرانی داشت.
5.ظهور پارچه مخمل و نوآوری های فنی ایرانی
نمونههای اولیه پارچه مخمل ایران به قرن یازدهم و دوازدهم میلادی بازمیگرداند. شهرهایی مانند کاشان، یزد، تبریز و مشهد مراکز اصلی این تولید بوده اند. دستگاههای بافندگی که امروز سنتی به نظر میرسند، در زمان خود فناوری پیشرفته میشوند. نوآوریهایی مانند «کارد فاستونی» نیز توسط بافندگان ایرانی ابداع شد. ابزاری که بعدها در صنایع اروپایی نیز کاربرد پیدا کرد. این نشان دهنده مصرفکننده فناوری نبوده است در توسعه ابزارهای بافندگی نیز نقش داشته باشد.
6.
پس از دوران صفویه، پارچه قلمکار شکل تازهای به خود گرفت. تکنیک نقاشی دستی جای خود را به مهرهای چوبی قلمکار داد؛ مهرهایی با چوب گلابی تولید آنها خود را با روشهای خاص و مهارت هنرمندان مهرساز بودند. از مهر باعث افزایش سرعت و استفاده از آن می شود. با وجود این، در دهههای اخیر این هنر بسیار از هنرهای دیگر ایران با لفظ «سنتی» قلمداد شده، و به نوعی ثبات رسیده است. این موضوع در عین حفظ میراث کهن، باعث شد تا هنرمندان این عرصه غ و به تعبیری «وفادار به سنت» را پیگیری کنند.
7.
تحولات سریع زندگی مدرن نیازهای تازهای ایجاد کرد. رنگهای سنتی قلمکار با پیشرفت فناوری جای خود را به رنگهای زندهتر و متنوعتر دادند و این تغییر تا حدی به احیای این هنر کمک کرد، اما کافی نبود. جامعه با الگوهای بصری سادهتر، ظریفتر و هماهنگ با سبک زندگی امروز روبهرو شده بود. نبودند و هنر قلمکار باید میان حفظ اصالت و سازگاری با زمانه انجام تازهای پیدا می.
8.نقطه عطف جدید؛ تولد «مخملقلمکار»
انگلیسی یعنی مخمل و قلمکار. با وجود طولانی هر دو هنر، تا پیش از این همنشینی مستقیم میان آنها وجود ندارد. تلفیق این دو، علاوه بر پاسداشت سنت، گامی به سوی معاصرسازی صنایع دستی ایرانی بود. «مخملقلمکار» با نیازهای امروز عرضه میشود. اتفاقنشتاین دهه اخیر دانست.
برای آشنایی بیشتر با هنر مخملقلمکار و مشاهده نمونههای اصلی آن، میتوانید انجام دهید وب سایت بانوجی مراجعه کنید.
9.بانوجی؛ آغازگر مسیر یک تحول
در سال ۱۳۹۷، برند بانوجی این مسیر نو را آغاز کرد و نقطه عطف «مخملقلمکار» را رقم زد. ایدههایی که با حفظ هویت هنر ایرانی و انطاق با نیازهای جدید شکل گرفت، بهعنوان یاق در سطح کشور شناخته شد. اکنون، پس از گذشت نزدیک به ده سال، این نهتنها جایگاه خود را در هنرهای ایرانی تثبیت کرده است، بلکه مسیر تازهای برای توسعه صنایع دستی میشود.
امروز اگر به فروشگاه های صنایع دستی یا مراکز هنری سر بزنید، می توانید نمونه هایی از این سبک را ببینید. اما اکنون روشن است که این مسیر از کجا آغاز شد و این هنر را باید در آثار چه برندی جست. اگر قصد دارید این سبک نو را از منبع اصلی دنبال کنید، بهترین راه را ببینید سایت رسمی بانوجی است.